Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Lipiec - Sierpień 2017 » Czas pracy » Pojęcie czasu pracy w orzecznictwie
 
Wiktor Cajsel

Pojęcie czasu pracy w orzecznictwie

Ustawodawca w art. 128 § 1 kp definiuje czas pracy jako: „czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy”. Ta definicja jest zwięzła, pojemna, ale stosunkowo nieostra.

W rozumieniu art. 128 kp czasem pracy jest czas, w którym pracodawca może rozporządzać (dysponować) pracownikiem w zamian za wynagrodzenie. Norma wynikająca z tego przepisu ma charakter gwarancyjny i łączy się jednocześnie z zasadą ponoszenia przez pracodawcę ryzyka związanego z procesem świadczenia pracy przez pracownika. To pozwala odróżnić stosunek pracy od cywilnoprawnych stosunków zatrudnienia.

Kryterium czasu

Czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy, niezależnie od tego, czy w ogóle i w jaki sposób pracownik wykonuje pracę, gdyż jej rezultaty stanowią korzyść pracodawcy, a negatywne efekty stanowią jego obciążenie. Jednak stawienie się pracownika w miejscu wykonywania pracy w stanie nietrzeźwości wyklucza zarówno możliwość świadczenia przez niego pracy, jak i pozostawania w gotowości do jej świadczenia (wyrok SN z 11 kwietnia 2000 r., I PKN 586/99).

Powyższe ujęcie definicji legalnej czasu pracy jest w praktyce niezmiernie istotne, głównie w tych sytuacjach, w których wynagrodzenie za pracę pracownika jest ustalane wg kryterium czasu pozostawania w dyspozycji pracodawcy. Niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie rzeczywiście wykonuje w tym czasie pracę.

Świadczenie pracy

Jak ustalił SN w wyroku z 23 czerwca 2005 r. (II PK 265/04): „Czas pracy stanowi kategorię prawną, która ma dwojakie znaczenie. Jest zarówno określonym w jednostkach czasu miernikiem pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy, jak i miarą ekstensywnego zakresu świadczenia pracy, decydującą o zakresie uprawnienia pracownika do wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą”. Nieusprawiedliwiony byłby wniosek, że do celów ustalenia czasu wykonywania pracy jest brany pod uwagę wyłącznie czas faktycznego jej świadczenia i że wobec tego każda przerwa w rzeczywistym, faktycznym świadczeniu pracy powinna być traktowana jako czas niewykonywania pracy. Zaliczenie przerwy do czasu pracy powoduje, że traktuje się ją tak jak czas wykonywania pracy (fikcja prawna) ze wszystkimi wynikającymi stąd konsekwencjami (zob. wyrok SN z 23 sierpnia 2007 r., I PK 84/07).

Czas pracy przepracowany społecznie, za który pracownik otrzymał uzgodnione z pracodawcą dni wolne, nie jest czasem pracy w rozumieniu art. 128 kp (wyrok SN z 31 maja 2001 r., I PKN 448/00). Rozporządzenie (dysponowanie) jest określeniem używanym w języku polskim dla możności posłużenia się kimś.

W przypadku stosunków pracy o możności posłużenia się pracownikiem przez pracodawcę można pisać w sytuacji, w której pracodawca ma sposobność wydania pracownikowi polecenia wykonania czynności związanych ze świadczeniem pracy uzgodnionej w umowie o pracę.

Czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy, nawet jeżeli nie świadczy pracy (art. 1511 § 1 kp). Czasem pracy jest także czas przeznaczony przez lekarza na pełnienie dyżurów zakładowych. Czas dyżuru medycznego stanowi odrębną kategorię pracy ponadnormatywnej. Godziny dyżuru medycznego powinny być odrębnie ewidencjonowane. Nie mogą pokrywać się z normalnymi godzinami pracy. Dyżur powinien być zaplanowany w taki sposób, aby można było odróżnić godziny dyżuru medycznego od normalnego czasu pracy lekarza. Za każdą godzinę pełnionego przez lekarza dyżuru medycznego przysługuje wynagrodzenie jak za godziny nadliczbowe według art. 1511 § 1–3 kp, niezależnie od tego, czy pełnienie dyżuru spowodowało przekroczenie wymiaru czasu pracy obowiązującego pracownika medycznego (wyrok SN z 4 czerwca 2013 r., I PK 293/12).

[...]

Wiktor Cajsel
dr nauk prawnych

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.