Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Lipiec – Sierpień 2018 » Stosunek pracy » Uprawnienia rodzicielskie w świetle orzecznictwa
 
Ewa Łukasik

Uprawnienia rodzicielskie w świetle orzecznictwa

Prawidłowa realizacja obowiązków pracodawcy wynikających z prawnej ochrony rodzicielstwa wymaga znajomości nie tylko przepisów kp, ale także bogatego orzecznictwa SN w tym zakresie. Prezentujemy najważniejsze wyroki SN kształtujące wykładnię przepisów dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem.

Kwestią najczęściej rozstrzyganą w orzeczeniach SN jest ochrona stosunku pracy pracownic w ciąży oraz pracowników korzystających z urlopów związanych z rodzicielstwem. Pracownice w ciąży to kategoria pracowników szczególnie chroniona przez kp.

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży pracownicy. Ochronie trwałości zatrudnienia nie podlegają jedynie pracownice, z którymi zawarto umowy o pracę na okres próbny nieprzekraczający 1 miesiąca.

Wypowiedzenie umowy o pracę kobiecie w ciąży lub pracownikowi korzystającemu z ochrony wynikającej z przebywania na urlopie związanym z rodzicielstwem nie jest jednak z mocy prawa nieważne, a co za tym idzie: bezskuteczne. Jak orzekł SN w wyroku z 10 sierpnia 2010 r. (I PK 17/10): „wyrażony w art. 177 § 1 k.p. zakaz wypowiedzenia (i rozwiązania) przez pracodawcę umowy o pracę z pracownicą w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego nie oznacza, że wypowiedzenie nie wywołuje skutku prawnego w postaci rozwiązania umowy o pracę. Jest to wypowiedzenie niezgodne z prawem, a skutki tego określone są w art. 45 § 1 k.p.”. Jeśli więc pracownik korzystający z ochrony nie odwoła się od wypowiedzenia dokonanego z naruszeniem prawa, jego stosunek pracy ulegnie rozwiązaniu.

Okres ochronny

Sąd Najwyższy rozstrzygnął też kwestie związane z ustalaniem okresu ochronnego wynikającego z ciąży. „Okres ochronny rozpoczyna się z chwilą zajścia pracownicy w ciążę, albowiem dla ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę kobiety w okresie ciąży nie jest istotny termin wykazania powyższej okoliczności, lecz wyłącznie obiektywny stan rzeczy istniejący w chwili wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę” (wyrok SN z 15 stycznia 1988 r., I PRN 74/87, niepubl.).

W innym wyroku SN stwierdził: „Nie może dojść do rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem także wtedy, gdy pracodawca wypowiedział już pracownicy umowę, a potem okazało się, że jest ona w ciąży – i to zarówno w sytuacji, kiedy pracownica była w ciąży w dniu wypowiedzenia, jak i wtedy, gdy w ciążę zaszła już w okresie wypowiedzenia” (wyrok SN z 2 czerwca 1995 r., I PRN 23/95).

Do wypowiedzenia warunków pracy i płacy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące wypowiedzenia umowy o pracę.

W konsekwencji wypowiedzenie warunków pracy i płacy jest niedopuszczalne w okresie ciąży pracownicy. Zgodnie jednak ze stanowiskiem SN: „pracownica, która – nie będąc w ciąży – złożyła oświadczenie woli o odmowie przyjęcia warunków pracy proponowanych przez pracodawcę, a następnie zaszła w ciążę przed datą rozwiązania stosunku pracy wskutek tego wypowiedzenia, nie działała pod wpływem błędu, w związku z czym uchylenie się przez nią od skutków prawnych oświadczenia o odmowie przyjęcia proponowanych warunków nie jest skuteczne, tzn. że nie może cofnąć swojej decyzji, a umowa o pracę rozwiąże się z upływem okresu wypowiedzenia” (wyrok SN z 16 czerwca 2009 r., I PK 17/09).

W okresie ciąży dopuszczalne jest rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownicy.

Niezbędnym warunkiem jest jednak uzyskanie zgody zakładowej organizacji związkowej reprezentującej pracownicę. „Jeżeli w chwili rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 w zw. z art. 177 § 1 k.p. pracodawca i zarząd zakładowej organizacji związkowej nie wiedzą o ciąży zwolnionej pracownicy, gdyż nie złożyła ona świadectwa lekarskiego (art. 185 § 1 k.p.), to zgoda zakładowej organizacji związkowej może być skutecznie wyrażona po rozwiązaniu umowy o pracę, nie później jednak niż do chwili wydania orzeczenia w przedmiocie przywrócenia do pracy lub odszkodowania” – orzekł SN w wyroku z 3 czerwca 1998 r., I PKN 164/98).

W okresie ciąży zarówno pracodawca, jak i pracownica mogą wystąpić z propozycją rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron. Pracownica, która zawarła porozumienie w sprawie rozwiązania umowy o pracę lub zmiany warunków pracy lub płacy, nie będzie mogła uchylić się od skutków swojego oświadczenia woli, jeżeli w dniu zawarcia porozumienia wiedziała, że jest w ciąży (wyrok SN z 10 listopada 1998 r., I PKN 431/98).

[...]

Ewa Łukasik
ekspert prawa pracy

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.