Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Lipiec - Sierpień 2019 » BHP » Organizacja służby BHP w szkole
 
Jolanta Grochowska

Organizacja służby BHP w szkole

Przedmiotem niniejszego artykułu jest problematyka związana z organizacją służby BHP w szkole. Jakie są różnice między organizacją służby BHP w szkole a w każdym innym zakładzie pracy? Z czego one wynikają? Jak sobie z nimi poradzić?

Zręby organizacji oraz zadań służby BHP w zakładzie pracy określają przepisy prawa pracy. W związku z tym w centrum zainteresowania pozostaną przepisy kp oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (DzU z 1997 r. nr 109, poz. 704 ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie służby BHP).

Liczba pracowników

Organizacja służby BHP w zakładzie pracy, a co za tym idzie, także w szkole, przede wszystkim jest uzależniona od liczby zatrudnionych pracowników. Trzeba bowiem pamiętać, że ustawodawca wyróżnił dwie formy pełnienia funkcji w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy:

  • realizowana w formie służby bezpieczeństwa i higieny pracy;
  • poprzez powierzenie wykonywania zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy.

Te dwie formy realizacji obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy nie są tożsame (zob. wyrok SN z 13 października 2006 r., I OSK 263/06).

Przede wszystkim, zgodnie z brzmieniem art. 23711 § 1 kp, pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę bezpieczeństwa i higieny pracy (dalej: służba BHP), która pełni funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Według § 1 ust. 1–4 rozporządzenia w sprawie służby BHP tę służbę stanowią wyodrębnione komórki organizacyjne jednoosobowe lub wieloosobowe. Liczbę pracowników służby BHP ustala pracodawca, biorąc pod uwagę stan zatrudnienia oraz występujące w zakładzie warunki pracy i związane z nimi zagrożenia zawodowe oraz uciążliwości. Przy tym pracodawca zatrudniający od 100 do 600 pracowników tworzy wieloosobową lub jednoosobową komórkę albo zatrudnia w tej komórce pracownika służby BHP w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pracodawca zatrudniający ponad 600 pracowników zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej 1 pracownika służby BHP na każdych 600 pracowników.

Należy jednak pamiętać, że powyższa regulacja, z uwagi na liczbę pracowników zazwyczaj zatrudnionych w placówce oświatowej, będzie miała raczej charakter wyjątkowy. Zastosowanie będzie miał tutaj reżim prawny dedykowany pracodawcy, który zatrudnia do 100 pracowników.

Zgodnie z art. 23711 § 1 in fine kp w takiej sytuacji pracodawca powierza wykonywanie zadań służby BHP pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Przy tym pracodawca posiadający ukończone szkolenie niezbędne do wykonywania zadań służby BHP może sam wykonywać zadania tej służby, jeżeli:

  • zatrudnia do 10 pracowników;
  • zatrudnia do 50 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecią kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

W przypadku braku kompetentnych pracowników to pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby BHP specjalistom spoza zakładu pracy (art. 23711 § 2 kp). Podstawą powierzenia wykonywania zadań służby BHP specjaliście spoza zakładu pracy jest w takim wypadku umowa cywilnoprawna.

W tym miejscu pojawia się jednak zasadnicze pytanie, czy możliwość powierzenia wykonywania zadań służby BHP specjaliście spoza zakładu pracy obejmuje pracodawcę zatrudniającego zarówno do 100 pracowników, jak i ponad 100 pracowników. Początkowo przyjmowano bowiem, że pracodawca niezależnie od wielkości zatrudnienia może powierzyć wykonywanie zadań służby BHP specjalistom spoza zakładu pracy1. Niemniej aktualne orzeczenia sądów administracyjnych wydają się wskazywać na bardziej rygorystyczne podejście do treści art. 23711 § 2 kp.

Powyższe zagadnienie zostało poddane szczegółowej analizie w uzasadnieniu wyroku NSA z 9 lipca 2013 r. (I OSK 1686/12). Sąd ten – w przypadku zakładu zatrudniającego powyżej 100 pracowników – zdecydowanie przyznał priorytet realizacji zadań BHP przez wyodrębnioną komórkę organizacyjną. Wskazał mianowicie, że hierarchiczność rozwiązań organizacji służby BHP, która została ujęta w art. 23711 § 2 kp, oznacza, że pracodawca powinien wykazać, że – pomimo nakazu – nie jest w stanie zatrudnić pracowników, o których mowa w tym przepisie. Tym samym ciężar dowodu został przerzucony na pracodawcę, który jest zobowiązany ocenić, a następnie wykazać zasadność tej oceny. Dopiero zatem gdy pracodawca nie może znaleźć kompetentnych pracowników dla wykonywania służby BHP, może powierzyć realizację jej zadań specjalistom spoza zakładu pracy. W wypadku sporu to na pracodawcy ciąży obowiązek wykazania braku kompetentnych pracowników, niezbędnych dla stworzenia zakładowej służby BHP.

Następnie ten sam sąd stwierdził, że pracodawca, zastępując własną służbę BHP służbą zewnętrzną, nie może kierować się przesłankami nienormatywnymi. Wskazał przy tym, że nie może to być spowodowane dążeniem do zmniejszenia kosztów ochrony życia czy obciążeń organizacyjnych wynikających z zatrudnienia własnej służby BHP. Oznacza to, że pracodawca może korzystać ze służby zewnętrznej tylko do czasu znalezienia pracowników do własnej służby BHP, a wtedy powinien zrezygnować ze służby zewnętrznej. Zaakcentował przy tym, że „służba BHP” nie oznacza tego samego co pracownik oddelegowany, to jest taki, któremu „powierzono wykonywanie zadań BHP”. Jeżeli ustawodawca w przepisie posługuje się pojęciem „pracownik”, to oznacza, że chodzi o osobę, która zgodnie z art. 2 kp jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Pracownikiem nie jest osoba wykonująca określone zadania na podstawie cywilnoprawnej umowy zlecenia (kp oraz wyrok NSA z 26 lutego 2019 r., I OSK 841/17).

[...]

Jolanta Grochowska
nauczyciel i pracownik ds. BHP

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.