Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Lipiec - Sierpień 2019 » Czas pracy » Szkolenia i badania jako element czasu pracy
 
Jacek Rajewicz

Szkolenia i badania jako element czasu pracy

Jak wygląda kwestia szkoleń w dziedzinie BHP oraz profilaktycznych badań lekarskich w kontekście czasu pracy i prawa do wynagrodzenia? Jak należy rozliczyć godziny szkolenia? Co w sytuacji, w której powstaną godziny nadliczbowe? Wyjaśniamy sporne kwestie.

Tematyce szkoleń w dziedzinie BHP został poświęcony Rozdział VIII kp, gdzie zgodnie z art. 2373 § 1 kp:

  • przeprowadzenie szkolenia jest warunkiem dopuszczenia pracownika do pracy, jeżeli nie zachodzi ustawowy przypadek, który zwalnia z odbycia szkolenia;
  • pracodawca ma obowiązek przeprowadzania szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy;
  • szkolenia odbywają się w czasie pracy, a koszty organizacyjne szkolenia ponosi pracodawca, w tym również np. koszty delegacji pracownika;
  • pracownik ma obowiązek udziału w szkoleniu i poddaniu się wymaganym egzaminom sprawdzającym;
  • pracownik ma obowiązek potwierdzenia na piśmie, że zapoznał się z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.

Szkolenia w dziedzinie BHP dzielimy na wstępne i okresowe. Szkolenie wstępne BHP powinien odbyć nowo zatrudniony pracownik przed podjęciem pracy. Obejmuje ono instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy w zakresie BHP. Instruktaż ogólny służy zapoznaniu pracownika z podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy zawartymi w kp, w układach zbiorowych pracy lub w regulaminach pracy, przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązującymi w danym zakładzie pracy oraz zasadami udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku.

Instruktaż stanowiskowy przeprowadza osoba kierująca pracownikami już na konkretnym stanowisku, na którym zatrudniony pracownik będzie pracował, i obejmuje zapoznanie pracownika z zagrożeniami występującymi na tym stanowisku, sposobami ochrony przed zagrożeniami oraz metodami bezpiecznego wykonywania pracy.

Zarówno szkolenia wstępne, jak i okresowe BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy (art. 2373 § 2 i 3 kp).

Szkolenie wstępne

Czas trwania szkolenia wstępnego nie może być krótszy, niż to wynika z ramowych programów określonych w przepisach w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z nimi szkolenie wstępne – instruktaż ogólny ma trwać minimum 3 godziny lekcyjne po 45 minut. Z kolei instruktaż stanowiskowy dla wszystkich pracowników to minimum 8 godzin lekcyjnych po 45 minut. Wyjątkiem są pracownicy zatrudnieni na stanowiskach administracyjno-biurowych i innych – dla nich instruktaż trwa 2 godziny.

Przeprowadzenie obu tych instruktaży w jed­nym dniu oznacza, że u pracownika na stanowisku robotniczym, który miał zaplanowaną 8-godzinną pracę, mogą wystąpić godziny nadliczbowe. Godziny szkolenia trzeba wtedy rozliczyć, opierając się na przepisach dotyczących pracy w godzinach nadliczbowych.

Czas pracy związany z koniecznością przeprowadzenia dla pracowników szkoleń BHP powinien być przewidziany w harmonogramie.

Szkolenia BHP nie są szczególnymi potrzebami pracodawcy, którymi może on uzasadniać polecenie pracy podwładnym w godzinach nadliczbowych. Pracownik nie może odmówić udziału w szkoleniu organizowanym przez pracodawcę w normalnych godzinach pracy, ponieważ polecenie udziału w szkoleniu w godzinach pracy jest dla pracownika wiążące, dlatego jest zobowiązany je wykonać. Standardem powinno być to, że w dniu rozpoczęcia pracy pierwszą czynnością w zakładzie pracy dla pracownika powinno być poddanie się szkoleniu wstępnemu w zakresie BHP, najpierw instruktażowi ogólnemu, a następnie ­stanowiskowemu.

Zdarza się, że pracownicy zostają przeszkoleni w zakresie instruktażu ogólnego przed rozpoczęciem pracy. Kodeks pracy reguluje obowiązki pracodawcy w stosunku do pracownika, a nie kandydatów do pracy. Niemniej Państwowa Inspekcja Pracy podziela pogląd Ministerstwa Gospodarki i Pracy (stanowisko PIP z 19 października 2005 r., GNP-69-023-239/05 i stanowisko dyrektora Departamentu Warunków Pracy w Ministerstwie Gospodarki i Pracy z 18 sierpnia 2005 r., DWP.II.41207-5-JK/05), że zorganizowanie szkolenia dla kandydatów do pracy może realizować ustawowy obowiązek przeszkolenia wstępnego ogólnego, ale narusza art. 2373 kp, który nakazuje organizować je w czasie pracy.

Pracodawca, by nie narazić się na odpowiedzialność za wykroczenia przeciwko prawom pracownika, może wypłacić pracownikowi wynagrodzenie za okres szkolenia lub udzielić mu czasu wolnego od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Sprawę tę regulują inspektorzy pracy wnioskami w wystąpieniach. Zalecają przy tym wypłacenie wynagrodzenia za czas szkolenia, co nie powoduje usunięcia naruszenia tego przepisu, zmierza natomiast do zmniejszenia skutków tego naruszenia w stosunku do pracowników.

Szkolenie okresowe

Czas trwania szkolenia okresowego BHP wynosi:

  • minimum 16 godzin lekcyjnych – dla pracodawców oraz innych osób kierujących pracownikami oraz pracowników inżynieryjno-technicznych, w tym projektantów, konstruktorów maszyn i innych urządzeń technicznych, technologów i organizatorów produkcji;
  • minimum 8 godzin lekcyjnych – dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych, a także pracowników administracyjno-biurowych i innych, których charakter pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne albo z odpowiedzialnością w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy;
  • minimum 32 godziny (w tym 4 ćwiczenia) – dla pracowników służby bezpieczeństwa i higieny pracy i innych osób wykonujących zadania tej służby.

W związku z odbywaniem szkoleń okresowych BHP przez pracowników narażonych na duże ryzyko wypadku na pracodawcy ciąży dodatkowy obowiązek sprawdzenia, czy szkolenie, którym objęci są pracownicy, jest wystarczające dla wszystkich osób. Sąd Najwyższy w wyroku z 18 stycznia 1965 r. (II PR 685/64) uznał, że w przypadku stwierdzenia u niektórych robotników niedostatecznych wyników szkolenia zakład pracy jest zobowiązany dodatkowo przeszkolić pracowników. Jeżeli mimo uzupełniającego szkolenia robotnicy nie wykażą opanowania materiałów szkoleniowych, zakład pracy powinien odsunąć ich od pracy, jako nieprzydatnych na określonym stanowisku. Pracownicy, którzy nie opanowali minimum wiedzy niezbędnej dla zaliczenia egzaminu kończącego szkolenie okresowe, mogą być zwolnieni z pracy, jako nieposiadający wymaganych kwalifikacji.

[...]

Jacek Rajewicz
długoletni inspektor pracy, specjalista z zakresu prawa pracy, radca prawny i szkoleniowiec z wieloletnim doświadczeniem, obecnie główny specjalista ds. BHP

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.