Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Listopad – Grudzień 2018 » Czas pracy » Czy czas szkolenia jest czasem pracy?
 
Marek Choczaj

Czy czas szkolenia jest czasem pracy?

Przyjęło się uważać, że czas szkolenia podnoszącego kwalifikacje zawodowe pracownika nie jest czasem pracy. Również w przypadku pracowników samorządowych należy wskazać, iż udział w szkoleniach nie jest pracą określonego rodzaju, nie wchodzi w zakres czynności. Kodeks pracy nie zobowiązuje pracownika do udziału w szkoleniach.

W przypadku pracownika samorządowego ustawodawca nie formułuje obowiązku szkoleniowego w art. 15 i 16 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (dalej: uops). Zgodnie z art. 2373 § 2 kp jedynie szkolenia w zakresie BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Zatem jest to jedyne szkolenie, które wliczane jest w całości do czasu pracy, bez względu na to, czy odbywa się w czasie godzin pracy, czy też poza nimi. Zgodnie z art. 128 § 1 kp czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy.

Od zasady, zgodnie z którą czasu szkolenia nie zalicza się do czasu pracy pracownika, jest jeden wyjątek. Czas szkolenia jest czasem pracy, jeżeli przypada w harmonogramowych godzinach pracy pracownika, np. w dniu jego pracy.

Ułatwianie podnoszenia kwalifikacji zawodowych

Obowiązek pracodawcy polegający na ułatwianiu pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych jest podstawową zasadą prawa pracy. Jak jednak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 10 marca 2005 r. (II PZP 2/05), do pracodawcy należy „ułatwianie” podnoszenia kwalifikacji, przez co należy rozumieć nieodmawianie bez uzasadnionych przyczyn zgody na korzystanie z wybranej przez pracownika formy kształcenia oraz tworzenie pozytywnej atmosfery wobec uczących się pracowników. Ustawodawca w przepisach kp nie wskazuje, jak często pracownicy powinni podnosić swoje kwalifikacje zawodowe. W związku z brakiem regulacji szczególnych w tym zakresie o doszkalaniu się pracowników dość swobodnie może decydować pracodawca. Powinien on jednak pamiętać, że pominięcie pracownika w typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe może być uznane za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu. 

Jeżeli pracodawca poleca pracownikowi odbycie szkolenia przypadającego w harmonogramowych godzinach pracy, pracownik powinien takie polecenie wykonać. 

Sąd Najwyższy w wyroku z 25 stycznia 2005 r. (I PK 144/04) uznał, że: „Praktyczne szkolenie osób już zatrudnionych powinno odbywać się zasadniczo w ramach czasu pracy i tylko wyjątkowo może być prowadzone poza stosunkiem pracy. Jest to dopuszczalne, jeżeli cel szkoleniowy i szkoleniowe metody są wyraźnie dominujące”. Inne szkolenia pracownicze stanowią zdecydowanie bardziej złożone zagadnienie. W nielicznych publikacjach wyrażany jest pogląd, że takie szkolenia nie stanowią czasu pracy. Rozstrzygnięcie, czy czas szkolenia jest, czy też nie jest czasem pracy, zależy od charakteru szkolenia oraz zachowania pracodawcy.

Szkolenia, w których pracownik bierze udział z własnej inicjatywy, nawet za wiedzą i zgodą pracodawcy, nie są czasem pracy. Dotyczy to także szkoleń finansowanych przez pracodawcę. Jeżeli szkolenie takie odbywa się choćby częściowo w czasie odpowiadającym czasowi pracy, to pracodawca udziela dorozumianego zwolnienia z pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, a nieobecność pracownika jest usprawiedliwiona. Jeżeli pracodawca wyrażający zgodę na szkolenie nie chce pracownika zwolnić z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, powinien to wyraźnie oznajmić pracownikowi.

Doszkalanie się w ramach określonego zawodu

Do czasu pracy zalicza się również szkolenia, których celem jest podniesienie kwalifikacji pracownika związanych z wykonywaniem określonego zawodu, nawet gdyby pracodawca jednostronnie skierował pracownika na takie szkolenie, a pracownik nie wyraził sprzeciwu wobec udziału w takim szkoleniu. Mowa tutaj o takich kwalifikacjach, które mają charakter uniwersalny, tj. nie są związane wyłącznie ze specyfiką wykonywania zawodu jedynie u pracodawcy, u którego pracownik jest aktualnie zatrudniony. 

Wydaje się, że za czas pracy należy uznać szkolenia, w których pracownicy uczestniczą obowiązkowo na polecenie pracodawcy, w celu nabycia umiejętności wymaganych wyłącznie do pracy u konkretnego pracodawcy.

[…]

Marek Choczaj
specjalista z zakresu zbiorowego prawa pracy, wykładowca akademicki, trener

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.