Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Listopad - Grudzień 2019 » Stosunek pracy » Osoby uprawnione do korzystania z zfśs – cz. 1
 
Marek Choczaj

Osoby uprawnione do korzystania z zfśs – cz. 1

Sam fakt istnienia w zakładzie pracy funduszu świadczeń socjalnych niczego nikomu nie gwarantuje. Wszystko zależy od postanowień regulaminu, zasad w nim zawartych i praktyki jego stosowania.

Celem zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (dalej: zfśs) jest pomoc pracownikom. Sąd Najwyższy w wyroku z 20 sierpnia 2001 r. (I PKN 579/00) ujął to tak: „nie ulega wątpliwości, że fundusz świadczeń socjalnych jest instytucją prawną, która ma łagodzić różnice w poziomie życia pracowników i ich rodzin, a także emerytów i rencistów. Jest on wyrazem funkcji społecznej zakładu pracy, zaś jego adresatami są zwłaszcza rodziny o najniższych dochodach”.

Wewnątrzzakładowe źródła prawa pracy

Wszelkie regulaminy określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy zaliczają się do wewnątrzzakładowych źródeł prawa pracy. Regulamin zfśs (art. 8 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych – dalej: uzfśs) również należy do tych regulacji. Znaczenie regulaminu zfśs jako źródła wewnątrzzakładowego prawa pracy podkreśla również orzecznictwo. Potwierdza to cytowany już wyrok SN z 20 sierpnia 2001 r., w którym sąd stwierdza, że pracodawca administrujący środkami zfśs nie może ich wydatkować niezgodnie z regulaminem zakładowej działalności socjalnej.

Postanowienia regulaminu nie mogą być sprzeczne z zasadą przyznawania świadczeń według kryterium socjalnego, to jest uzależniającego przyznawanie ulgowych usług i świadczeń wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z zfśs.
Zakładowe regulacje socjalne nie mogą wprowadzać ponadto warunków o charakterze pozasocjalnym, które wpływają na ograniczenie ustawowo ustalonego prawa pracowników i innych osób uprawnionych do korzystania z zfśs. Podobnie za nieważne należy uznać postanowienia regulaminu zawężające ustawowy krąg uprawnionych. Istotne jest również to, że zapisy w regulaminie zfśs nie mogą być sprzeczne z prawem.
Zgodnie z art. 8 ust. 1–2 uzfśs przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z zfśs uzależnia się od trzech kryteriów:

  • sytuacji życiowej,
  • rodzinnej,

  • materialnej osoby uprawnionej.

Poza tym bardzo często kryteria oceny sytuacji życiowej i rodzinnej dyskwalifikowane są przez kryterium materialne, co jest nieuzasadnione. Skoro bowiem ustawodawca wprowadził trzy kryteria i nie wartościował ich, to należy uznać, że są one równorzędne, a w konsekwencji świadczenia z zfśs wcale nie muszą być wypłacane w wysokości uzależnionej jedynie od dochodu. Można wprowadzić następujące zasady rozdziału świadczeń:

  • oparte na kryterium materialnym – uzależnione od dochodu na głowę w rodzinie pracownika (same dochody pracownika nie są wystarczające do określenia jego sytuacji materialnej, gdyż np. małżonek pracownika może zarabiać bardzo dużo) – takich świadczeń jest najwięcej: bilety (karnety), dofinansowania, zapomogi, pożyczki itp.;•oparte na kryterium rodzinnym – uzależnione od określonej sytuacji rodzinnej, np. liczby dzieci (m.in. paczki czy dofinansowanie wypoczynku oraz zapomogi uzależnione od sytuacji materialnej);

  • oparte na kryterium życiowym – uzależnione od określonych zdarzeń w życiu osób uprawnionych, np. od choroby lub zdarzeń losowych (zapomogi), dni szczególnych, takich jak ślub, narodziny dziecka (świadczenia okolicznościowe).

Ustalanie grupy osób uprawnionych do świadczeń z zfśs

Ustawodawca w art. 2 pkt 5 uzfśs do kręgu osób uprawnionych do korzystania z zfśs zalicza pracowników i ich rodziny, emerytów i rencistów, byłych pracowników i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał w regulaminie, określającym zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z zfśs, prawo korzystania ze świadczeń. Emeryci jako byli pracownicy mogą korzystać ze środków zfśs. Należy jednak pamiętać, że chodzi tu o środki zfśs ostatniego pracodawcy, z którym ten emeryt był związany.
Pracodawca ma prawo określić w regulaminie, że świadczenia z zfśs przyznawane są na wniosek osób uprawnionych, który może przyjmować różne formy, w tym deklaracji korzystania ze świadczeń.

[...]

Marek Choczaj
specjalista z zakresu zbiorowego prawa pracy, wykładowca akademicki, trener

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.