Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Listopad - Grudzień 2019 » Ubezpieczenia społeczne i podatki » Skutki przyznania zapomogi
 
Rafał Styczyński

Skutki przyznania zapomogi

Pomoc dla pracowników, którzy znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, może przybrać zarówno charakter finansowy, jak i materialny. Najczęściej spotykaną formą pomocy dla pracowników są zapomogi. Jak wskazuje praktyka, kwestie ich rozliczenia od lat powodują spory między podatnikami a organami podatkowymi.

Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: updof) za przychody ze stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności:

  • wynagrodzenia zasadnicze;
  • wynagrodzenia za godziny nadliczbowe;
  • różnego rodzaju dodatki;
  • nagrody;
  • ekwiwalenty za niewykorzystany urlop;
  • wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona;
  • świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika;
  • wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Nie wszystkie wypłaty pieniężne i przekazane świadczenia rzeczowe stanowią jednak przychód pracownika ze stosunku pracy podlegający opodatkowaniu. Niektóre z nich korzystają ze zwolnienia od podatku dochodowego na mocy art. 21 updof. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 26 updof wolne od podatku są zapomogi otrzymane w przypadku indywidualnych zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych, długotrwałej choroby lub śmierci:

  • z funduszu socjalnego, zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, z funduszy związków zawodowych lub zgodnie z odrębnymi przepisami wydanymi przez właściwego ministra – niezależnie od ich wysokości;

  • z innych źródeł – do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 6000 zł.

W sytuacji, w której przyczyną wypłaty zapomogi nie była jedna z wymienionych okoliczności, wartość zapomogi podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Co niezwykle istotne, z podatku są zwolnione zarówno zapomogi pieniężne, jak i rzeczowe.

Definicja zapomogi i pojęć z nią związanych

Przez zapomogę należy rozumieć jednorazowe świadczenie (najczęściej pieniężne) dla osoby, która wskutek zdarzeń losowych poniosła jakąś stratę lub w inny sposób znalazła się w trudnej sytuacji życiowej. Zarówno przywołany przepis, jak i inne przepisy updof nie definiują pojęcia „zdarzenie losowe”. W orzecznictwie podatkowym wskazuje się, że jeśli w prawie podatkowym termin użyty w przepisach nie jest bliżej określony, wykładnia takiego pojęcia powinna odbywać się przy zastosowaniu wykładni językowej lub zgodnie ze znaczeniem, jakie ma ono w języku potocznym. Biorąc to pod uwagę, przez pojęcie indywidualnego zdarzenia losowego można rozumieć wszelkie nagłe, niespodziewane, pojedyncze zdarzenia wywołane przyczynami zewnętrznymi, których nie można przewidzieć, a które są niezależne od człowieka, nawet przy zachowaniu należytej staranności, jak np. kradzieże, awarie techniczne, katastrofy naturalne, klęski żywiołowe, nieszczęśliwe wypadki powodujące uszczerbek na zdrowiu.

Próbę zdefiniowania pojęcia indywidualnego zdarzenia losowego podjął dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie w piśmie z 10 sierpnia 2006 r. (PD-3/41170-46/06/MP): „pod pojęciem «indywidualnego zdarzenia losowego» można rozumieć wszelkie nagłe, niespodziewane, pojedyncze zdarzenia wywołane przyczynami zewnętrznymi, których nie można przewidzieć, a które są niezależne od człowieka, nawet przy zachowaniu należytej staranności, jak np. kradzieże, włamania, zniszczenie domu lub mieszkania spowodowane zalaniem wodą lub pożarem, nieszczęśliwe wypadki powodujące uszczerbek na zdrowiu itp.”.

Przez klęskę żywiołową należy rozumieć zdarzenie spowodowane niszczycielskim działaniem sił przyrody, np. powódź, huragan, gradobicie.

Ustawodawca w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej definiuje pojęcie „klęski żywiołowej” jako katastrofę naturalną lub awarię techniczną, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem.

Katastrofa naturalna to zdarzenie związane z działaniem sił natury, zwłaszcza wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi, albo działanie innego żywiołu. Natomiast awaria techniczna to gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub systemu urządzeń technicznych, powodujące przerwę w ich używaniu lub utratę ich właściwości.

Zapomogi a ZUS

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (tj. emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, który jest osiągany u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Tak wynika z art. 18 ust. 1 oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia zdrowotne pracowników stosuje się natomiast przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób. Tak wynika z art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z tym, że przy ustalaniu:

  • nie stosuje się wyłączeń wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną;

  • nie stosuje się rocznego limitu podstawy wymiaru składek emerytalnej i rentowych;

  • pomniejsza się ją o kwoty składek finansowanych przez pracowników (tj. emerytalną, rentowe i chorobowe).

Od pewnych przychodów składki na ubezpieczenia nie są opłacane. Należą do nich podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne opłacanych za pracowników oraz przychody enumeratywnie wymienione w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Podstawy wymiaru składek nie stanowią jednak m.in. zapomogi losowe w przypadku klęsk żywiołowych, indywidualnych zdarzeń losowych lub długotrwałej choroby (§ 2 ust. 1 pkt 22 wspomnianego rozporządzenia). Przychody te są wyłączone z podstawy wymiaru składek bez ograniczenia kwotowego. Nie ma również znaczenia, z jakiego źródła zostały sfinansowane. Zdarzenie losowe lub choroba mogą dotyczyć zarówno pracownika, jak i członka jego rodziny (np. dziecka).

[...]

Rafał Styczyński

doradca podatkowy, prawnik

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.