Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Listopad - Grudzień 2019 » Stosunek pracy » Zasady reprezentacji związkowej – art. 30 ust. 6 uzz
 
Iwona Hickiewicz

Zasady reprezentacji związkowej – art. 30 ust. 6 uzz

Jeżeli u pracodawcy działa jeden związek zawodowy (lub jedna zakładowa organizacja związkowa), reguły współpracy na linii pracodawca–związek są dość proste. A jak to wygląda w sytuacji, w której u pracodawcy działa więcej niż jedna organizacja związkowa?

Każdy związek zawodowy jako dobrowolna i samorządna organizacja ludzi pracy powołany jest do reprezentowania i obrony ich praw oraz interesów zawodowych i socjalnych (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, tekst jedn. DzU z 2019 r., poz. 263 ze zm.; dalej: uzz). Kiedy u pracodawcy działa jeden związek zawodowy, reguły współpracy wyznaczają stosowne w danej sytuacji przepisy prawa pracy, w tym w szczególności uzz.

W sytuacji jednak wielu organizacji związkowych, które działają u danego pracodawcy, reguły współdziałania wszystkich podmiotów muszą być określone w sposób bardzo precyzyjny, aby zapobiec ewentualnym konfliktom już na wstępie wspólnego ustalania określonych kwestii czy dokumentów (aktów prawa wewnątrzzakładowego). Różnice zdań mogą być (i bardzo często są) w tym przypadku zwielokrotnione – nie tylko między pracodawcą a stroną związkową, ale także po samej stronie związkowej. Dzisiaj przy dużych pracodawcach o rozbudowanej i złożonej strukturze organizacyjnej mamy do czynienia z kilkoma, kilkunastoma lub nawet kilkudziesięcioma organizacjami związkowymi, z którymi określone sprawy muszą być uzgodnione – bo tak stanowi prawo.

Bez precyzyjnych reguł postępowania w tym zakresie problemów nie uniknęlibyśmy nigdy. Przy obowiązujących przepisach możemy je chociaż minimalizować.

Podstawowa zasada reprezentacji związkowej

Jeżeli u pracodawcy działa jedna organizacja związkowa, to, co do zasady, broni ona praw i reprezentuje swoich członków. Może ona bronić praw i reprezentować także osobę niebędącą jej członkiem, pod warunkiem że osoba ta zwróci się z wnioskiem o taką obronę oraz reprezentację do danej organizacji związkowej i – co więcej – organizacja ta wyrazi na to zgodę. Zgodnie z art. 30 ust. 2 uzz osoba wykonująca pracę zarobkową niezrzeszona w związku zawodowym ma prawo do obrony swoich praw na zasadach dotyczących osób wykonujących pracę zarobkową będących członkami związku, jeżeli wybrana przez nią zakładowa organizacja związkowa wyrazi zgodę na obronę jej praw.

Jeśli jednak u pracodawcy działa więcej niż jedna zakładowa organizacja związkowa, to wówczas każda z nich broni praw i reprezentuje interesy swoich członków.

Zasada wynikająca z przywołanego art. 30 ust. 2 uzz znajduje tu oczywiście zastosowanie, tyle tylko, że osoba niezrzeszona w związku ma prawo wyboru, do której organizacji zakładowej zwrócić się o obronę swoich praw i reprezentację.

W sprawach indywidualnych ze stosunku pracy, w których przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę w rozumieniu art. 3 kp (czyli jednostkę organizacyjną, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osobę fizyczną – jeżeli zatrudniają one pracowników) do współdziałania z zakładową organizacją związkową, pracodawca przed podjęciem działania jest zobowiązany zwrócić się do tej organizacji o informację o pracowniku korzystającym z jej obrony, zgodnie z przywołanymi regułami.

Nieudzielenie tej informacji w terminie 5 dni od dnia otrzymania przez zakładową organizację związkową wniosku zwalnia pracodawcę z obowiązku współdziałania z zakładową organizacją związkową w sprawach dotyczących tego pracownika (zob. art. 30ust. 3 uzz).

Natomiast w sprawach dotyczących zbiorowych praw i interesów osób wykonujących pracę zarobkową zasady postępowania są trochę bardziej skomplikowane. Po pierwsze – w warunkach wielości zakładowych organizacji związkowych działających u danego pracodawcy każda z tych organizacji broni praw i reprezentuje interesy swoich członków. Każda z tych organizacji ma zatem prawo do samodzielnego (autonomicznego) występowania w interesie swoich członków.

Ustawodawca zaznacza jednak, że zgodnie z art. 30 ust. 4 uzz w sprawach dotyczących zbiorowych praw i interesów osób wykonujących pracę zarobkową zakładowe organizacje związkowe mogą tworzyć wspólną reprezentację związkową. Zakładowe organizacje związkowe działające u danego pracodawcy mogą, ale nie muszą, utworzyć swoją wspólną reprezentację. Jest to ich uprawnienie, a nie obowiązek.

Po drugie – od zasady samodzielnej reprezentacji związkowej obowiązuje bardzo ważny wyjątek, a mianowicie w sprawach wymagających zawarcia przez pracodawcę porozumienia lub uzgodnienia stanowiska z zakładowymi organizacjami związkowymi organizacje te przedstawiają wspólnie uzgodnione stanowisko. W przypadkach, w których przepisy prawa przewidują obowiązek zawarcia porozumienia lub uzgodnienia stanowiska z zakładowymi organizacjami związkowymi, pracodawca ma prawo oczekiwać od nich wspólnego jednolitego stanowiska. To na organizacjach zakładowych spoczywa zatem obowiązek ustalenia takiego stanowiska, które następnie zostanie zaprezentowane przez stronę związkową pracodawcy.

Sposób ustalania i przedstawiania tego stanowiska przez wyłonioną do tych spraw wspólną reprezentację związkową określa porozumienie zawarte przez organizacje związkowe (art. 30 ust. 5 uzz, do 31 grudnia 2018 r. – art. 30 ust. 4 uzz).

Należy przy tym pamiętać, że art. 30 ust. 5 uzz nie przewiduje szczególnych zasad ani co do trybu ustalania czy też prezentowania wspólnie uzgodnionego stanowiska przez organizacje związkowe, ani co do trybu zawarcia porozumienia przez te organizacje.

Ponadto od 1 stycznia 2019 r. (na mocy nowelizacji uzz ustawą z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw; DzU z 2018 r., poz. 1608) art. 30 ust. 5 uzz został zmieniony w sposób usuwający wątpliwości, że działanie wspólnej reprezentacji związkowej w sprawach zbiorowych osób wykonujących pracę zarobkową może mieć charakter stały, a nie tylko okazjonalny, jak wynikało to z poprzednio obowiązującego brzmienia przepisu. Do 31 grudnia 2018 r. art. 30 ust. 4 uzz (obecnie art. 30 ust. 5 uzz) brzmiał: „Sposób ustalania i przedstawiania tego stanowiska przez każdorazowo wyłanianą do tych spraw wspólną organizację związkową określa porozumienie zawarte przez organizacje związkowe”.

Od 1 stycznia 2019 r. wspólna reprezentacja zakładowych organizacji związkowych powołana w sprawach wymagających przepisami prawa zawarcia porozumienia lub uzgodnienia stanowiska przez pracodawcę z tymi organizacjami może mieć charakter stały, a nie tylko okazjonalny (każdorazowy). Decydują o tym same zakładowe organizacje związkowe. Zmiana ta uprościła sposób traktowania wspólnych reprezentacji związkowych działających u pracodawców, a przy tym spowodowała, że mniejsze będzie pole do konfliktów na tym tle między partnerami społecznymi. Jest to również zmiana odpowiadająca zasadzie autonomii związkowej jako podstawowej zasadzie ruchu związkowego.

Nie zmieniło się natomiast założenie przepisu – pracodawca w sprawach wymagających przepisami prawa zawarcia porozumienia lub uzgodnienia stanowiska z zakładowymi organizacjami związkowymi ma otrzymać od nich jedno wspólnie uzgodnione stanowisko. Na organizacjach związkowych spoczywa zatem ciężar ustalenia i przedstawienia takiego stanowiska wobec pracodawcy.

Po trzecie – i tu dochodzimy do stosowania interesującego nas art. 30 ust. 6 uzz (do 31 grudnia 2018 r. – art. 30 ust. 5 uzz) – jeżeli w sprawie ustalenia:

  • regulaminu wynagradzania;

  • regulaminów nagród i premiowania;

  • regulaminu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych;

  • planu urlopów lub regulaminu pracy;

  • okresu rozliczeniowego, o którym mowa w art. 135 § 2 i 3 kp;

  • wykazu prac, o którym mowa w art. 1517 § 4 kp;

  • indywidualnego rozkładu czasu pracy, o którym mowa w art. 8 ust. 2–4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców

 organizacje związkowe albo reprezentatywne organizacje związkowe w rozumieniu art. 253 ust. 1 lub 2 uzz, z których każda zrzesza co najmniej 5% pracowników zatrudnionych u pracodawcy, nie przedstawią wspólnie uzgodnionego stanowiska w terminie 30 dni od dnia przekazania im przez pracodawcę tego dokumentu – decyzje w sprawie jego ustalenia podejmuje pracodawca po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk organizacji związkowych.

Istota przepisu

W sprawach zbiorowych praw i interesów osób wykonujących pracę zarobkową (zgodnie z art. 11 pkt 1 uzz, przez osobę wykonującą pracę zarobkową należy rozumieć pracownika lub osobę świadczącą pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia, oraz ma takie prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy) w warunkach wielości zakładowych organizacji związkowych działających u danego pracodawcy, każda z tych organizacji broni praw i reprezentuje interesy swoich członków. Organizacje te mogą utworzyć wspólną reprezentację związkową (fakultatywność takiego rozwiązania), jednak w sprawach wymagających zawarcia porozumienia lub uzgodnienia stanowiska z zakładowymi organizacjami związkowymi organizacje te muszą przedstawić wspólnie uzgodnione stanowisko (obligatoryjność).

Sposób ustalania i przedstawiania tego stanowiska przez wyłonioną do tych spraw wspólną reprezentację związkową określa porozumienie zawarte przez organizacje związkowe.

[...]

Iwona Hickiewicz
ekspert prawa pracy

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.