Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Maj – Czerwiec 2018 » Wynagrodzenia i świadczenia » Ryczałty w prawie pracy
 
Łukasz Paroń

Ryczałty w prawie pracy

Prawo pracy realizuje wiele funkcji, które stanowią o jego znaczeniu w stosunkach społeczno-gospodarczych. Jedną z nich jest funkcja ochronna prawa pracy, a drugą – organizatorska.

Pierwsza z nich koncentruje się na ochronie pracownika jako strony słabszej ekonomicznie w stosunkach pracy, natomiast druga – realizując niejako pierwszą – wskazuje zasady organizacji procesu pracy u pracodawcy, tak aby nie naruszyć słusznych interesów pracowniczych. Funkcje te nierzadko wzajemnie się przenikają, co jest zrozumiałe. Jednym z takich obszarów są świadczenia pieniężne należne pracownikowi w ramach stosunku pracy. Jednym z ciekawszych rozwiązań w tym obszarze są ryczałty wypłacane pracownikowi przez pracodawcę, z różnych tytułów i to one będą przedmiotem niniejszych rozważań.

Ryczałt jako świadczenie pieniężne jest konstrukcją, której celem ma być uproszczenie obowiązków administracyjno-rozliczeniowych związanych z zatrudnieniem pracownika.

Ryczałty są świadczeniami ustalonymi jako kwoty mające pokrywać należności przysługujące wierzycielowi (tu: pracownikowi) ze strony dłużnika (tu: pracodawcy), z różnych tytułów prawnych i co do zasady – stanowią rozliczenie tychże zobowiązań. Wprowadzenie ryczałtu, zgodnie z koncepcją cywilistyczną, wyklucza możliwość dochodzenia roszczeń w zakresie objętym umową stanowiącą podstawę wprowadzenia ryczałtu. W prawie pracy zasada ta jest jednak mocno ograniczona.

Ryczałt za pracę w godzinach nadliczbowych

Wprowadzenie ryczałtu za pracę w godzinach nadliczbowych zostało przewidziane wprost w art. 1511 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dalej: kp). Zgodnie z przytoczoną normą prawną w stosunku do pracowników wykonujących stale pracę poza zakładem pracy wynagrodzenie za pracę nadliczbową oraz dodatek za pracę nadliczbową może być zastąpiony ryczałtem, którego wysokość powinna odpowiadać przewidywanemu wymiarowi pracy w godzinach nadliczbowych.

Wskazana regulacja zawiera wiele uwag dotyczących zasad wprowadzenia takiego ryczałtu, a niektóre z nich mogą budzić wątpliwości co do celowości wprowadzenia takiego rozwiązania.

Przede wszystkim zasadnicza uwaga, jaką należy poczynić, dotyczy tego, że wprowadzenie ryczałtu zostało pozostawione jednostronnej decyzji pracodawcy. Przepis prawa nie wymaga w tym obszarze współdziałania z pracownikiem czy zakładową organizacją związkową. Należy uznać takie działanie za przejaw samodzielności pracodawcy w organizacji procesu pracy. Owa samodzielność ma też znaczenie z tej perspektywy, że pracodawca jest odpowiedzialny za prawidłową organizację procesu pracy, w tym konstrukcji ryczałtu za pracę nadliczbową.

Podkreślenia wymaga fakt, że ustawodawca zawarł pewne zastrzeżenia dotyczące warunków wprowadzenia tego świadczenia pieniężnego. Pierwszym zasadniczym warunkiem jest, aby pracownicy wykonywali „stale pracę poza zakładem pracy”. Konstrukcja tego zwrotu budzi stosunkowo wiele wątpliwości, zwłaszcza wymóg stałości wykonywania pracy poza zakładem. Wątpliwość dotyczy przede wszystkim tego, czy stałość należy rozumieć jako ciągłe świadczenie pracy poza siedzibą pracodawcy, czy też są możliwe okresowe lub przejściowe odcinki czasowe świadczenia pracy na terenie zakładu pracy.

W literaturze prawniczej1,2 w nawiązaniu do orzecznictwa Sądu Najwyższego3 można znaleźć bardzo pragmatyczny pogląd, zgodnie z którym konstrukcja przepisu nie wymaga całkowitego braku kontaktu z zakładem pracy, a także że nie chodzi tutaj o sytuację, w której wykluczona jest – w sposób definitywny – praca świadczona na terenie zakładu pracy. W istocie przepis należy interpretować w taki sposób, że zasadnicza część obowiązków jest realizowana poza zakładem pracy. Ową zasadniczą część pracy należy wiązać z powierzonym zakresem obowiązków lub opisem stanowiska pracy.

[...]

Łukasz Paroń
ekspert prawa pracy, redaktor naczelny dwumiesięcznika „Kadry i Płace w Administracji”

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.