Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Maj – Czerwiec 2018 » Stosunek pracy » Wymóg niekaralności w służbie publicznej
 
Marcin Wilski

Wymóg niekaralności w służbie publicznej

Ocena przesłanki niekaralności w służbie publicznej wymaga odniesienia do wielu pragmatyk zawodowych. Regulacja w tej sferze jest wyjątkowo fragmentaryczna i nieprecyzyjna, a w niektórych miejscach ustawodawca niekonsekwentnie normuje to zagadnienie.

Rys. B. Brosz

Cechą podstawową tej regulacji jest związek przepisów o niekaralności urzędników z interesem publicznym. Interes społeczny wymaga poszanowania dla zasady legalizmu, praworządności przy wykonywaniu zadań przez funkcjonariuszy publicznych. Wiążą się z tym podwyższone wymagania kwalifikacyjne wobec kandydatów do służby, a także zwiększone oczekiwania moralne względem osób zatrudnionych w tej sferze. W przypadku niektórych pragmatyk, np. w służbie cywilnej, wydawane są szczegółowe przepisy normujące przestrzeganie zasad etycznych (zob. zarządzenie nr 70 Prezesa Rady Ministrów z 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej, MP nr 93, poz. 953).

Przepisy tego rodzaju aktów kreują określone wytyczne, definiując jednocześnie wartości, których przestrzeganie przez członków korpusu jest immanentną cechą towarzyszącą zatrudnieniu w służbie cywilnej. Są to np. zasady:

  • jawności i przejrzystości;
  • ochrony praw człowieka i obywatela;
  • odpowiedzialności za działanie lub zaniechanie działania;
  • praworządności i racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi.

Członek korpusu służby cywilnej, przestrzegając zasady praworządności, swoją postawą i zachowaniem przyczynia się do realizacji zasady państwa prawnego. Ma to związek z niekaralnością.

Karalność w kp

Do zagadnienia karalności nawiązuje art. 52 § 1 pkt 2 kp, który na zasadzie fakultatywności stwarza po stronie pracodawcy uprawnienie do rozwiązania, bez wypowiedzenia, stosunku pracy w razie popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Według orzecznictwa (wyrok SN z 12 listopada 2003 r., I PK 625/02) rozwiązanie stosunku pracy w tym trybie może dotyczyć również zachowania pracownika w trakcie wcześniejszej umowy o pracę, o którym pracodawca dowiedział się już w czasie realizowania kolejnej umowy, zawartej bezpośrednio po ustaniu poprzedniego stosunku pracy.

Kp wiąże skutek prawny w postaci wygaśnięcia stosunku pracy z upływem nieobecności pracownika w pracy z powodu tymczasowego aresztowania. Zgodnie z art. 66 § 1 kp umowa o pracę wygasa wówczas z upływem 3 miesięcy nieobecności pracownika w pracy. Trzeba uwzględnić dopuszczalność rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem ze względu na przyczynę utraty zaufania z powodu popełnienia przez pracownika przestępstwa. Dotyczy to zwłaszcza przypadków, kiedy pracownik dopuszcza się czynu karalnego na terenie zakładu pracy, a pracodawca utracił przez to do niego zaufanie.

Potrzeba zweryfikowania karalności w określonej formie może pojawić się także na etapie selekcji kandydatów do pracy. Wynika to stąd, że art. 221 § 4 kp wyraźnie dopuszcza możliwość żądania przez pracodawcę innych danych osobowych niż określone w art. 221 § 1 i 2 kp, a więc także odnośnie do niekaralności, jeżeli obowiązek ich podania wynika z odrębnych przepisów.

Regulacje w służbie cywilnej

W służbie cywilnej nie może być zatrudniona osoba, która była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Takie wymaganie względem wszystkich pracowników korpusu (zarówno urzędników, jak i pracowników umownych) przewiduje art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. służby cywilnej (dalej: usc). Analogiczny wymóg został ustanowiony w art. 11 ust. 1 pkt 3 usc wobec Szefa Służby Cywilnej.

Wygaśnięcie stosunku pracy urzędnika służby cywilnej następuje z mocy prawa w razie prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe (art. 70 pkt 4 usc). Również z urzędnikiem służby cywilnej rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy urzędnika może nastąpić w razie popełnienia przez tę osobę w czasie trwania stosunku pracy przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem (art. 71 ust. 7 pkt 2 usc).

[...]

Marcin Wilski
radca prawny, współautor książki „Czas pracy w jednostkach sektora publicznego”

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.