Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Maj - Czerwiec 2019 » Ubezpieczenia społeczne i podatki » Odpowiedzialność karna skarbowa pracodawcy jako płatnika
 
Łukasz Jakubowiak

Odpowiedzialność karna skarbowa pracodawcy jako płatnika

Polski ustawodawca nałożył szczególne obowiązki na pracodawców wypłacających pracownikom wynagrodzenia oraz inne należności, czyniąc ich płatnikami podatku. Niedopełnienie tych obowiązków skutkuje nie tylko odpowiedzialnością podatkową, ale również karną skarbową.

Ustawową definicję płatnika odnajdujemy w art. 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (dalej: op) – płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Konstrukcja tego przepisu sprawia, iż instytucję płatnika należy rozpatrywać w dwóch ściśle ze sobą powiązanych płaszczyznach. Przepisy prawa podatkowego nakładają na niego określone obowiązki proceduralne w dziedzinie ustalania należności podatkowych oraz ich poboru. Niewypełnienie tych obowiązków lub nienależyte ich wypełnienie powoduje, że odpowiada on zarówno za podatek niepobrany lub pobrany w kwocie niższej od należnej, jak i za niewpłacenie w terminie pobranego podatku (R. Mastalski, Prawo podatkowe, Warszawa 2006, s. 197).

Niezależnie od wybranego sposobu opodatkowania dochodów (przychodów) i bez względu na formę organizacyjną prowadzonej działalności gospodarczej każdy podmiot zatrudniający osoby fizyczne i dokonujący wypłaty świadczeń pieniężnych za wykonaną pracę zobowiązany jest przez przepisy prawa podatkowego do wykonania określonych czynności przypisanych płatnikowi.

Do podstawowych obowiązków płatnika należy obliczenie podatnikowi podatku, pobranie go i wpłacenie właściwemu organowi podatkowemu. O istnieniu określonych obowiązków po stronie płatnika można mówić wówczas, gdy dochodzi do wypłaty pewnych świadczeń, tzn. kiedy pracownik (lub też osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia czy też o dzieło) otrzymuje lub są mu postawione do dyspozycji pieniądze lub określone świadczenia pieniężne albo też świadczenia w naturze lub inne nieodpłatne świadczenia.

Obowiązki płatnika

Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: updof) osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej są zobowiązane jako płatnicy obliczać i pobierać w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób, które uzyskują od tych zakładów przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej lub spółdzielczego stosunku pracy, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacane przez zakłady pracy, a w spółdzielniach pracy – wypłaty z tytułu udziału w nadwyżce bilansowej.

W myśl art. 38 updof płatnicy przekazują kwoty pobranych zaliczek na podatek w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pobrano zaliczki, na rachunek urzędu skarbowego, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca zamieszkania płatnika, a jeżeli płatnik nie jest osobą fizyczną – według siedziby bądź miejsca prowadzenia działalności, gdy płatnik nie posiada siedziby.

Jeżeli między kwotą potrąconego podatku a kwotą wpłaconego podatku występuje różnica, należy ją wyjaśnić w deklaracji rocznej składanej do właściwego urzędu skarbowego, w terminie do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym (art. 38 ust. 1a updof).

Oprócz rozliczania podatków w trakcie roku podatkowego po jego zakończeniu płatnicy muszą dodatkowo sporządzić i przekazać podatnikom oraz właściwym organom podatkowym informacje o wysokości osiągniętych dochodów (przychodów). Informacje te służą prawidłowemu wykazaniu i rozliczeniu należnego podatku w zeznaniu rocznym. Funkcją płatnika jest nie tylko pełnienie roli pośrednika pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi w zakresie bieżących rozliczeń podatkowych, ale także – dzięki wypełnieniu obowiązków informacyjnych – umożliwienie organom podatkowym przeprowadzenia kontroli prawidłowości tych rozliczeń.

Odpowiedzialność płatnika

Podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki (zasada odpowiedzialności podatkowej – art. 26 op). Odpowiedzialność ta powstaje z mocy prawa wraz z powstaniem zobowiązania, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji przez organ podatkowy. Istnieje przez cały okres, w którym ciąży na podatniku zobowiązanie podatkowe. Kończy się wraz z wygaśnięciem zobowiązania podatkowego, z pewnymi wyjątkami dotyczącymi przedawnienia.

Zgodnie z art. 26a § 1 op podatnik nie ponosi odpowiedzialności z tytułu zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania czynności, o których mowa w art. 12, 13 oraz 18 updof – do wysokości zaliczki, do której pobrania zobowiązany jest płatnik.

Podatnik nie będzie ponosił odpowiedzialności za nieujawnienie albo ujawnienie w kwocie niższej przez płatnika podstawy opodatkowania od uzyskiwanych przez podatnika przychodów ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy (art. 12 updof).

Podatnik nie ponosi odpowiedzialności za podatek w takim zakresie, w jakim nie został on zapłacony w wyniku wadliwie wykonanych czynności płatnika czy też niewykonania ich w ogóle. Tym samym art. 26a op uwalnia podatnika od odpowiedzialności na gruncie op do wysokości zaliczki, do której pobrania zobowiązany był płatnik (I. Nowak, Odpowiedzialność podatnika za zobowiązania podatkowe, Warszawa 2018).

Konsekwencje podatkowe

Niedopełnienie obowiązków przez płatnika powoduje jego odrębną od podatnika odpowiedzialność nakładaną przez organ podatkowy w drodze decyzji. Zakres odpowiedzialności płatnika za zobowiązania podatkowe został określony w art. 30 op. Za niewykonanie swoich obowiązków płatnik odpowiada całym swoim majątkiem.

W przypadku, gdy organ podatkowy stwierdzi fakt nienależytego wykonania obowiązków ciążących na płatniku (obliczenie i pobranie od podatnika podatku i wpłacenie go we właściwym terminie organowi podatkowemu), wyda decyzję o odpowiedzialności podatkowej płatnika, w której określi wysokość należności z tytułu niepobranego lub pobranego, ale niewpłaconego podatku. Podstawową przesłanką do wydania decyzji o odpowiedzialności płatnika jest stwierdzenie braku winy podatnika. W dyspozycji art. 30 § 5 op nie określono rodzaju winy podatnika, dlatego też trzeba przyjąć, że przez winę podatnika należy rozumieć każdą postać winy, czyli winę umyślną w postaci zamiaru bezpośredniego i zamiaru ewentualnego i winę nieumyślną w postaci lekkomyślności albo niedbalstwa. Warunkiem przyjęcia, że niepobranie podatku obciąża płatnika, jest uprzednie wykluczenie winy podatnika (wyrok WSA w Warszawie z 5 października 2004 r., II SA 2049/03). Natomiast niepobranie podatku z przyczyn leżących po stronie innych osób niż podatnik, w tym przyczyn obiektywnych czy losowych (trudnej sytuacji ekonomicznej i braku posiadania wystarczającej ilości środków pieniężnych), nie wyłącza odpowiedzialności płatnika (wyrok WSA w Katowicach z 14 maja 2002 r., I SA/Ka 552/01). Przepisy ordynacji podatkowej nie dają podstawy do żądania od płatnika zapłaty nieobliczonego wcześniej i niepobranego od podatnika podatku, jeżeli sam podatnik już go uiścił (wyrok WSA w Warszawie z 20 grudnia 2004 r., III SA/Wa 557/04).

[...]

Łukasz Jakubowiak
absolwent prawa na UWr, pracownik organów podatkowych, praktyk z zakresu prawa finansowego i podatkowego

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.