Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Maj - Czerwiec 2019 » Wynagrodzenia i świadczenia » Zasady potrąceń egzekucyjnych z umów cywilnoprawnych
 
Przemysław Wojnicz

Zasady potrąceń egzekucyjnych z umów cywilnoprawnych

Wykonywanie odpłatnego zatrudnienia na rzecz innego podmiotu może odbywać się na rozmaitych podstawach prawnych. Zasadniczo zatrudnienie w jednostkach sektora finansów publicznych odbywa się na podstawie stosunku pracy. Nie jest jednak wykluczone zatrudnianie na podstawie umów cywilnoprawnych.

W przypadku zajęcia komorniczego świadczeń należnych osobom zatrudnionym w zależności od podstawy zatrudnienia należy stosować całkowicie odrębne podejście do tego zajęcia. Na mocy art. 261 pkt 18 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (DzU z 2018 r., poz. 771; dalej: uks) 1 stycznia 2019 r. znowelizowano art. 833 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. DzU z 2018 r., poz. 1360 ze zm.; dalej: kpc) poprzez dodanie § 21 w brzmieniu „Przepisy art. 87 i art. 871 Kodeksu pracy stosuje się odpowiednio do wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną”.

Nie oznacza to jednak, że od tego dnia obowiązują jakieś nowe zasady obsługi zajęć komorniczych w odniesieniu do świadczeń z umów cywilnoprawnych, w szczególności zobowiązujące podmioty zawierające umowy cywilnoprawne do ochrony przed egzekucją należnych zatrudnianym na ich podstawie świadczeń.

Zajęcie wynagrodzenia za pracę a zajęcie innych wierzytelności

Wynagrodzenie za pracę jest wierzytelnością, ale nie każda wierzytelność jest wynagrodzeniem za pracę i dlatego ustawodawca rozróżnił egzekucję z wynagrodzenia za pracę (art. 880 i n. kpc) od egzekucji z innych wierzytelności (art. 895–908 kpc). Zgodnie z art. 881 § 1 kpc do egzekucji z wynagrodzenia za pracę komornik przystępuje przez jego zajęcie. Podobnie jak w myśl art. 896 § 1 kpc, kiedy do egzekucji z wierzytelności komornik też przystępuje przez jej zajęcie.

W ramach egzekucji z wynagrodzenia za pracę, w myśl art. 882 § 2 kpc, komornik zawiadamia dłużnika, że do wysokości egzekwowanego świadczenia i aż do pełnego pokrycia długu nie wolno mu odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób, a na podstawie art. 882 § 3 kpc komornik wzywa pracodawcę, aby w granicach określonych w § 2 nie wypłacał dłużnikowi poza częścią wolną od zajęcia żadnego wynagrodzenia, lecz przekazywał je komornikowi. Natomiast w ramach egzekucji z innych wierzytelności, na podstawie art. 896 § 1 kpc, komornik zawiadamia dłużnika, że nie wolno mu odbierać żadnego świadczenia ani rozporządzać zajętą wierzytelnością i ustanowionym dla niej zabezpieczeniem (pkt 1), oraz wzywa dłużnika wierzytelności (a więc podmiot zatrudniający – dopisek autora), aby należnego od niego świadczenia nie uiszczał dłużnikowi, lecz złożył je komornikowi lub na rachunek depozytowy Ministra Finansów.

Analiza porównawcza przywołanych przepisów kpc o egzekucji zarówno z wynagrodzenia za pracę, jak i z innych wierzytelności prowadzi do wniosku, że komornik, stosując każdy z porównywanych sposobów egzekucji zawsze zajmuje konkretne wynagrodzenie i konkretną wierzytelność, ale nigdy nie określa wprost i dokładnie granic, w jakich należy chronić przed egzekucją wynagrodzenie za pracę, a w jakich wynagrodzenie ze stosunku cywilnoprawnego.

Przy egzekucji z wynagrodzenia za pracę komornik, posługując się sformułowaniem „poza częścią wolną od zajęcia”, nakazuje pracodawcy podzielić to, co ten wypłaca pracownikowi, na część dla pracownika i część dla komornika.

Natomiast przy egzekucji z innych wierzytelności komornik zabrania podmiotowi zatrudniającemu przekazywać cokolwiek dłużnikowi, a wynika to ze sformułowania „aby należnego od niego świadczenia nie uiszczał dłużnikowi, lecz złożył je komornikowi”, i równocześnie „zawiadamia dłużnika, że nie wolno mu odbierać żadnego świadczenia”. Jest tak, ponieważ komornik przy egzekucji z wynagrodzenia za pracę musi akceptować konieczność stosowania przez pracodawcę bezwzględnie obowiązujących przepisów kp (art. 87 i art. 871), bo to pracodawca określa kwotę wolną od potrąceń i tylko nadwyżkę ponad nią przekazuje komornikowi. Kontrolę prawidłowości potrącenia z wynagrodzenia sprawuje inspekcja pracy, a wadliwe potrącenie i przekazanie komornikowi należnej pracownikowi kwoty stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika, o którym mowa w art. 282 kp. Natomiast przekazanie pracownikowi kwoty niebędącej wolną od zajęcia skutkuje możliwością wymierzenia przez komornika grzywny pracodawcy, a ponadto odpowiedzialnością odszkodowawczą wobec wierzyciela.

Właśnie dlatego, że w kc nie ma w ogóle przepisów chroniących świadczenia z umów cywilnoprawnych przed egzekucją, to komornik jest uprawniony żądać od podmiotu zatrudniającego przekazania mu całej należnej zatrudnionemu kwoty. Komornik ma sprawdzić, czy ziszczają się warunki ochrony tego świadczenia przed potrąceniem.

Podmiot zatrudniający, bez narażania się na jakikolwiek zasadny zarzut ze strony zatrudnianego, musi całe świadczenie przypadające do wypłaty w określonym terminie przekazać komornikowi, a przywołana na wstępie nowelizacja art. 833 kpc niczego w tym zakresie nie zmieniła.

[...]

Przemysław Wojnicz
sędzia Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, współautor książki „Egzekucyjne i nieegzekucyjne potrącenia z wynagrodzeń”, współpracownik wielu firm szkoleniowych

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.