Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Marzec - Kwiecień 2019 » Wynagrodzenia i świadczenia » Odprawa emerytalno-rentowa
 
Monika Wacikowska

Odprawa emerytalno-rentowa

Każdemu pracownikowi, którego stosunek pracy ulega zakończeniu na skutek skorzystania przez niego z przysługującego mu uprawnienia do renty z tytułu niezdolności do pracy lub uprawnienia do emerytury, przysługuje odprawa emerytalno-rentowa. Warto zapoznać się z orzecznictwem SN, które pomoże w rozwiązaniu wątpliwości, jakie rodzi wypłacanie odprawy.

Zgodnie z art. 921 § 1 kp pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa (art. 921 § 2 kp).

Nie ma znaczenia, czy pracownik jest zatrudniony w firmie prywatnej czy w jednostce publicznej państwowej lub samorządowej, nie ma również znaczenia, czy do jego stosunku pracy ma zastosowanie kp czy ustawy szczególne, branżowe (np. dotycząca pracowników służby cywilnej, pracowników samorządowych czy nauczycieli). Każdemu pracownikowi, którego umowa o pracę kończy się w związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub na emeryturę, przysługuje z tego tytułu odpowiednia odprawa. Co więcej, nie ma również znaczenia stan zatrudnienia w danej firmie, z której pracownik odchodzi.

Odprawa przysługuje zarówno pracownikowi, który jest jedynym pracownikiem danego zakładu pracy (np. zatrudnionemu u przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą), jak i takiemu, który pracował w kilkusetosobowej załodze.

Przesłanki nabycia prawa do odprawy

Aby nabyć prawo do odprawy emerytalno-rentowej, muszą zostać spełnione dwa warunki:

  • pracownik musi nie tylko spełnić warunki konieczne do nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, ale faktycznie to prawo (świadczenie) nabyć;
  • umowa o pracę musi ulec zakończeniu w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.

Prawo do odprawy emerytalno-rentowej nie powstaje na skutek samego powstania okoliczności, które uprawniają pracownika do skorzystania z emerytury lub renty. Warunkiem koniecznym do spełnienia jest przyznanie pracownikowi takiego świadczenia przez uprawniony do tego organ.

O spełnieniu warunków uprawniających pracownika do nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy lub do emerytury oraz w efekcie o przyznaniu takiego świadczenia orzeka ZUS w drodze odpowiedniej decyzji.

Warto przypomnieć, że pojęcie renty, której nabycie daje pracownikowi uprawnienie do omawianej odprawy, obejmuje:

  • jedynie rentę z tytułu niezdolności do pracy (nie chodzi tu zaś o innego rodzaju renty) – rentę socjalną czy rentę rodzinną (te świadczenia mają całkowicie odmienny charakter od renty z tytułu niezdolności do pracy);
  • nie ma znaczenia, czy renta jest pracownikowi przyznana z tytułu całkowitej czy częściowej niezdolności do pracy.

Co do pierwszego aspektu wypowiedział się również SN w wyroku z 9 grudnia 1999 r. (I PKN 408/99): „Pracownik, który rozwiązał umowę o pracę w związku z przejściem na rentę rodzinną, nie nabywa prawa do odprawy rentowej na podstawie art. 921 KP”. Jeśli zaś chodzi o nabycie prawa do emerytury, które w rezultacie daje pracownikowi roszczenie o wypłatę odprawy emerytalnej, dotyczy ono nie tylko „zwykłej” emerytury (nabywanej na zasadach ogólnych), ale również emerytury wcześniejszej czy pomostowej. Uprawnienie do odprawy emerytalnej nie przysługuje zaś pracownikowi, któremu zostaje przyznane tzw. świadczenie przedemerytalne, co pośrednio wynika z wyroku SN z 9 kwietnia 2009 r. (II PK 259/08): „Pracownik, który po rozwiązaniu stosunku pracy nie spełniał warunków uprawniających do nabycia emerytury i uzyskania odprawy emerytalnej (art. 921 § 1 k.p.), ale skorzystał ze świadczenia przedemerytalnego, nie może nabyć prawa do dodatkowej odprawy emerytalnej przewidzianej dla pracowników, którzy rozwiązali stosunki pracy w związku z przejściem na emeryturę”.

Ustanie stosunku pracy

Do nabycia prawa do odprawy emerytalno-rentowej, oprócz emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, musi:

  • dojść do zakończenia stosunku pracy;
  • pomiędzy zakończeniem stosunku pracy a skorzystaniem przez pracownika z emerytury lub renty musi zachodzić związek.

Pracownik nabywa zatem prawo do odprawy emerytalno-rentowej nie tylko wtedy, gdy w celu przejścia na emeryturę lub rentę pracownik wypowie umowę o pracę lub strony rozwiążą ją na mocy porozumienia. Takie uprawnienie służy mu również, gdy umowa ulegnie zakończeniu na skutek upływu czasu, na jaki została zwarta. Musi zostać zachowany związek pomiędzy zakończeniem umowy a przejściem na dane świadczenie (emeryturę lub rentę). Potwierdza to wyrok SN z 28 lipca 1999 r. (I PKN 174/99): „Przepis art. 921 § 1 KP wiąże prawo do odprawy emerytalnej z ustaniem, nie zaś z rozwiązaniem stosunku pracy. Wygaśnięcie stosunku pracy wskutek upływu czasu, na jaki zawarto umowę o pracę, nie wyklucza jego związku z przejściem na emeryturę”.

[...]

Monika Wacikowska
prawnik, były pracownik Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy, właściciel firmy doradczej Platforma Kadrowa

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.