Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Styczeń – Luty 2018 » Wynagrodzenia i świadczenia » Nagrody i premie
 
Grzegorz Sobota

Nagrody i premie

Miesięczne wynagrodzenie za pracę może kształtować wiele składników. Pracownik może otrzymać dodatkowe wynagrodzenie w postaci nagrody lub premii. Ogólne przepisy prawa pracy zawierają regulacje w sprawie przyznania nagrody, natomiast nie została w nich uregulowana kwestia przyznawania i wypłacania premii.

Rys. B. Brosz

Niektórzy używają czasami zamiennie instytucji nagrody i premii, chociaż w rzeczywistości różni je kilka ważnych cech. W praktyce premia jest świadczeniem pieniężnym, natomiast nagroda może być finansowa lub rzeczowa. Premia może być wypłacana cyklicznie również w każdym miesiącu, nagroda jest przyznawana raczej sporadycznie lub tylko kilka razy w ciągu roku.

Nagroda nie zawsze będzie roszczeniowa, natomiast pracownikowi będzie przysługiwało roszczenie o wypłacenie premii nazwanej regulaminową i przysługującej na podstawie przewidzianych kryteriów lub za konkretne efekty w pracy.

Orzecznictwo

Sąd Najwyższy w uchwale z 30 lipca 1986 r. (III PZP 47/86) wyjaśnił, że różnica między nagrodą a premią polega na tym, że nagroda nie jest uzależniona od dopełnienia przez pracownika konkretnych warunków, a jej przyznanie zależy od uznania zakładu pracy. Przy czym przed przyznaniem przez zakład pracy nagrody po stronie pracownika nie powstaje prawo podmiotowe do jej żądania. W odróżnieniu od nagrody prawo podmiotowe pracownika do premii powstaje w razie dopełnienia warunków premiowania przewidzianych w regulaminie, a przyznanie pracownikowi premii nie jest uzależnione od uznania zakładu pracy, lecz od dopełnienia przez pracownika wspomnianych warunków.

Na tę uchwałę powołano się w uzasadnieniu do wyroku SA w Poznaniu z 30 kwietnia 2013 r. (III APa 1/13), wskazując, że wyrażony w niej pogląd zachował aktualność pod rządem obecnie obowiązujących przepisów. Problem z rozróżnieniem tych dwóch świadczeń może powstać w przypadku ustalenia zbyt ogólnych zasad przyznawania i wypłacania premii, jak również nadania premii charakteru uznaniowego. Przepis w sprawie nagród i wyróżnień został umieszczony w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (dalej: kp) w dziale „Obowiązki pracodawcy i pracownika”, aczkolwiek wypłacanie nagród i przyznawanie wyróżnień wcale nie jest obowiązkowe.

Nagroda

Zgodnie z art. 105 kp pracownikom, którzy przez wzorowe wypełnianie swoich obowiązków, przejawianie inicjatywy w pracy i podnoszenie jej wydajności oraz jakości przyczyniają się szczególnie do wykonywania zadań zakładu, mogą być przyznawane nagrody i wyróżnienia.

Nagroda jest świadczeniem nieobowiązkowym, może być pieniężna i rzeczowa.

Przyznanie nagrody następuje w wyniku swobodnej decyzji pracodawcy. Pracownik nie ma roszczenia o jej przyznanie, mimo że ustawodawca określił ogólne przesłanki przyznawania nagród. Inaczej będzie, jeśli przepisy wewnątrzzakładowe lub umowa o pracę będą przewidywały, w jakich przypadkach nagroda jest należna.

Pomimo tego, że sam art. 105 kp nie jest podstawą do nabycia prawa do nagrody, nie oznacza to, że nie mogą wystąpić przypadki, gdy pracownik ma prawo do uzyskania nagrody. Będzie tak w sytuacji, w której pracodawca co 3 lub 4 miesiące wypłaca na podstawie art. 105 kp nagrody, ale wyłącznie pewnej grupie pracowników wykonujących te same zadania w poszczególnych komórkach organizacyjnych. Takie działanie można uznać za niewłaściwe korzystanie z posiadanego przywileju do uznaniowego przyznawania nagrody.

Pracownicy nienagrodzeni mogą wystąpić z roszczeniem o przyznanie im nagród.

Zasada równego traktowania oraz niedyskryminacji

Nie sposób w tym miejscu nie wspomnieć o obowiązku pracodawcy przestrzegania zasady równego traktowania oraz niedyskryminacji także w zakresie wynagradzania za wykonaną pracę. Pracodawca powinien dokonać obiektywnej i sprawiedliwej oceny pracy i odpowiedniego lub równego wynagrodzenia wszystkich pracowników. Zgodnie z intencją ustawodawcy wyrażoną w art. 183c § 1 kp pracownicy powinni być wynagradzani jednakowo za jednakową pracę lub za pracę jednakowej jakości.

W § 2 przywołanego artykułu wskazano, że wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub w innej formie niż pieniężna. Przesłanką nabycia prawa do nagrody jest oczywiście przyznanie jej pracownikowi przez pracodawcę poprzez złożenie jednostronnego oświadczenia woli pracodawcy, bez względu na fakt, czy będzie to w formie pisemnej, czy ustnej.

Posiadanie pisemnego zawiadomienia o przyznanie nagrody jest dla pracownika mocniejszym dowodem w dochodzeniu roszczeń z tego tytułu w przypadku odmowy przez pracodawcę wypłaty przyznanego wcześniej świadczenia.

Dopóki jednak pracodawca nie poinformuje pracownika o przyznaniu nagrody i wskazaniu jej postaci (w przypadku nagrody pieniężnej określeniu jej wysokości), pracownik zwyczajnie nie nabywa do niej prawa.

[...]

Grzegorz Sobota
praktyk specjalizujący się w sprawach kadrowo-płacowych, prowadzi szkolenia z prawa pracy

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.