Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Styczeń - Luty 2020 » Stosunek pracy » Nieposzlakowana opinia urzędnika
 
Marek Rotkiewicz

Nieposzlakowana opinia urzędnika

Czym jest nieposzlakowana, nienaganna opinia i kogo dotyczy? Które przepisy prawa to precyzują? W jakich sytuacjach można utracić nieposzlakowaną opinię? Na te oraz więcej pytań odpowiadamy w naszym artykule.

Jednym z często stawianych wymogów w przepisach dotyczących pracowników sfery budżetowej oraz służb mundurowych jest posiadanie nieposzlakowanej (nienagannej) opinii, nieskazitelnego charakteru. Określenia te niosą za sobą niedookreśloną siatkę znaczeniową, co w związku z koniecznością brania pod uwagę tego kryterium przy ocenie spełnienia wymagań niezbędnych do zatrudnienia danej osoby sprawia pewne trudności. Dla „odkodowania” tych pojęć pomocne jest dosyć szerokie orzecznictwo sądowe odnoszące się do posiadania tej cechy.

Wymogi cieszenia się nieposzlakowaną (nienaganną) opinią pojawiają się także np. w odniesieniu do straży granicznej, policji, strażników gminnych. Posiadanie tej cechy jest niezbędne dla samego zatrudnienia lub powstania stosunku służby. Musi także istnieć podczas całego trwania stosunku pracy (służby). Bez wypełniania tego wymogu nie można ani podjąć zatrudnienia (zostać przyjętym do służby), ani kontynuować zatrudnienia (służby) po jej utracie.

We wszystkich przepisach dotyczących sfery budżetowej, gdzie pojawia się ta cecha, umieszczana jest wśród wymogów podstawowych,które warunkują zdolność pracowniczą (zdolność do nawiązania stosunku służbowego).

Dokonanie oceny posiadania tej cechy jest niezmiernie trudne, najczęściej wręcz niemożliwe. Oceny można dokonywać na podstawie znanych oceniającemu sytuacji negatywnych, które wyłączają posiadanie nienagannej opinii. Będą to sytuacje powszechnie znane (doniesienia medialne, publiczna informacja o nagannych czynach danej osoby) lub uzyskiwane przez pracodawcę już w trakcie zatrudnienia – informacje, które docierają do niego jako podmiotu zatrudniającego.

Posiadanie nieposzlakowanej opinii jest wymogiem nieostrym, bowiem ocena tej cechy jest w pewnym stopniu arbitralna. Wymóg ten ma zapewnić wysoki poziom moralny osób, które wykonują zadania publiczne w samorządzie terytorialnym, przy czym musi on siłą rzeczy odnosić się do akceptowanego w społeczeństwie systemu wartości. Osoba o nieposzlakowanej opinii to osoba przestrzegająca podstawowych zasad obyczajowych, które obowiązują w danej społeczności. Ocena posiadania przez pracownika samorządowego czy kandydata na pracownika samorządowego nieposzlakowanej opinii powinna przede wszystkim odnosić się do jego życia zawodowego i zachowań publicznych. Nie jest jednak wyłączone ustalenie braku nieposzlakowanej opinii na podstawie zachowania osoby z jej sfery życia prywatnego, o ile zachowania te mogą w jakikolwiek sposób wpływać na ocenę zdolności do sumiennego, starannego czy politycznie neutralnego wykonywania zadań służbowych (A. Rycak, Ustawa o pracownikach samorządowych. Komentarz, Warszawa 2016).

Wymóg nieposzlakowanej (nienagannej) opinii

Pojęć tych nie można utożsamiać ze skazaniem za przestępstwo popełnione przez daną osobę. Wymóg niekaralności jest wymogiem odrębnym. Osoba karana jednocześnie nie ma nieposzlakowanej opinii, jednak w oczywisty sposób można być niekaranym, a mimo to nie cieszyć się nieposzlakowaną opinią.

W uzasadnieniu wyroku z 16 października 2009 r. (I PK 85/09) Sąd Najwyższy wskazał, że: „ustawa o pracownikach samorządowych jednoznacznie rozróżnia wymaganie niekaralności za przestępstwo umyślne od wymagania posiadania nieposzlakowanej opinii. Już z tego względu argumentacja oparta na domniemaniu niewinności (obowiązującym zresztą tylko w postępowaniu karnym) jest nietrafna. Z art. 6 ust. 3 tej ustawy wynika, że można «nie cieszyć się nieposzlakowaną opinią», mimo że nie doszło do skazania za przestępstwo umyślne. Posiadanie nieposzlakowanej opinii («cieszenie się» nią) to cecha wynikająca z regulacji prawnej zawierającej typowy zwrot niedookreślony. Sąd powinien podjąć próbę wypełnienia go konkretną treścią, choćby intuicyjnie, a w każdym razie uwzględniając normy etyczne (zasady współżycia społecznego) oraz doświadczenie życiowe. Sąd odwoławczy powinien więc ustalić, czy prawdziwe są twierdzenia strony pozwanej, że co do powoda zapadł prawomocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne za niezgodne z prawdą potwierdzenie prawidłowości postępowania przetargowego, zasądzono od niego alimenty, które egzekwuje komornik sądowy, toczy się przeciwko niemu postępowanie karne dotyczące przekroczenia uprawnień i przywłaszczenia mienia gminnego oraz postępowanie o zastosowanie przymusowego leczenia odwykowego. Następnie Sąd powinien ocenić, czy są to okoliczności oznaczające, że powód nie jest osobą cieszącą się nieposzlakowaną opinią”.

[...]

Marek Rotkiewicz
specjalista prawa pracy, doradca, szkoleniowiec

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.