Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Wrzesień - Październik 2019 » Stosunek pracy » Dostęp do informacji, czyli o stosowaniu art. 28 uzz
 
Iwona Hickiewicz

Dostęp do informacji, czyli o stosowaniu art. 28 uzz

Związek zawodowy dla skutecznej realizacji swoich zadań statutowych musi mieć zapewniony dostęp do informacji istotnych z punktu widzenia działalności związkowej. Jak wywiązać się z tego obowiązku, zachowując przy tym prawo do ochrony udostępnionych danych?

Przypomnijmy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn. DzU z 2019 r., poz. 263 ze zm.; dalej: uzz) związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Ponadto związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji, a organy państwowe, samorządu terytorialnego i pracodawcy są zobowiązani traktować jednakowo wszystkie związki zawodowe. Ten przepis jest o tyle istotny, że określa istotę i zakres działania związków zawodowych, a także ustala zasadę jednakowego (równoprawnego) traktowania wszystkich związków zawodowych przez organy państwowe i samorządu terytorialnego, a także przez pracodawców.

Należy pamiętać, że związki zawodowe reprezentują osoby, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 3–6 uzz, czyli:

  • osoby wykonujące pracę zarobkową (zgodnie z definicją zawartą w art. 11 pkt 1 uzz przez osobę wykonującą pracę zarobkową należy rozumieć pracownika lub osobę świadczącą pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia, oraz ma takie prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy);
  • osoby bezrobotne w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu;
  • wolontariuszy, stażystów i inne osoby, które świadczą osobiście pracę bez wynagrodzenia;
  • osoby odbywające u pracodawców służbę zastępczą;
  • funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz strażaków Państwowej Straży Pożarnej, a także pracowników Najwyższej Izby Kontroli – z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z ustaw odrębnych od uzz;

a także bronią ich godności, praw oraz interesów materialnych i moralnych, zarówno zbiorowych, jak i indywidualnych.

Przy tak szeroko określonym ustawowym zakresie zadań związków zawodowych przytoczmy treść art. 26 uzz, który uszczegóławia zakres działania zakładowej organizacji związkowej. I tak do zakresu działania zakładowej organizacji związkowej należy w szczególności:

  • zajmowanie stanowiska w indywidualnych sprawach pracowniczych w zakresie unormowanym w przepisach prawa pracy oraz w indywidualnych sprawach osób wykonujących pracę zarobkową w zakresie związanym z wykonywaniem tej pracy;
  • zajmowanie stanowiska wobec pracodawcy lub organu samorządu załogi w sprawach dotyczących zbiorowych interesów i prawa osób wykonujących pracę zarobkową;
  • sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem w zakładzie pracy przepisów prawa pracy, a w szczególności przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;
  • kierowanie działalnością społecznej inspekcji pracy i współdziałanie z Państwową Inspekcją Pracy;
  • zajmowanie się warunkami życia emerytów i rencistów.

Prawo związku zawodowego do informacji

Po nakreśleniu zakresu działania związku zawodowego, w tym zakładowej organizacji związkowej, możemy przejść do problemu stosowania art. 28 uzz, zgodnie z którym pracodawca jest zobowiązany udzielić na wniosek zakładowej organizacji związkowej informacji niezbędnych do prowadzenia działalności związkowej, w szczególności informacji dotyczących:

  • warunków pracy i zasad wynagradzania;
  • działalności i sytuacji ekonomicznej pracodawcy związanych z zatrudnieniem oraz przewidywanych w tym zakresie zmian;
  • stanu, struktury i przewidywanych zmian zatrudnienia oraz działań mających na celu utrzymanie poziomu zatrudnienia;
  • działań, które mogą powodować istotne zmiany w organizacji pracy lub podstawach zatrudnienia.

Pracodawca udziela zakładowej organizacji związkowej tych informacji w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku.

Warto nadmienić, że omawiany przepis został zmieniony ustawą z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2018 r., poz. 1608). Powyższa nowelizacja nadała mu nowe brzmienie (obowiązujące od 1 stycznia 2019 r.). Wcześniej, do końca 2018 r., przepis ten brzmiał następująco: „Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie związku zawodowego informacji niezbędnych do prowadzenia działalności związkowej, w szczególności informacji dotyczących warunków pracy i zasad wynagradzania”.

W wyniku nowelizacji doprecyzowany został zatem zakres informacji, które w szczególności mogą stanowić przedmiot wniosku organizacji związkowej, zgłoszonego w trybie art. 28 uzz. Należy jednak pamiętać, że zawarty w art. 28 uzz katalog spraw, które mogą być przedmiotem wniosku organizacji związkowej (czyli: warunki pracy i zasady wynagradzania; działalność i sytuacja ekonomiczna pracodawcy związane z zatrudnieniem oraz przewidywane w tym zakresie zmiany; stan, struktura zatrudnienia oraz działania mające na celu utrzymanie poziomu zatrudnienia; działania, które mogą powodować istotne zmiany w organizacji pracy lub podstawach zatrudnienia), nie ma charakteru enumeratywnego.

Sprawy wymienione w art. 28 ust. 1 uzz jako możliwy przedmiot wniosku zakładowej organizacji związkowej do pracodawcy o udzielenie informacji są wskazane jako istotne, ale wyliczenie zawarte w omawianym przepisie nie ma charakteru zamkniętego, tylko przykładowy („w szczególności”). Nie można więc wykluczyć, że zakładowa organizacja związkowa zwróci się do pracodawcy w innej sprawie niż wymieniona w art. 28 ust. 1 uzz, ale niezbędnej dla prowadzenia działalności związkowej, i będzie miała do tego prawo.

Informacja o działalności i sytuacji ekonomicznej pracodawcy może być udzielona jedynie w zakresie, w jakim jest ona związana z zatrudnieniem.

Dla uniknięcia nieporozumień między partnerami społecznymi na poziomie zakładu pracy ustawodawca jednoznacznie uregulował termin, w jakim pracodawca ma obowiązek udzielić odpowiedzi zakładowej organizacji związkowej na jej wniosek o udzielenie informacji. Obecnie zgodnie z art. 28 ust. 2 uzz termin ten wynosi 30 dni od dnia otrzymania wniosku (do końca 2018 r. art. 28 uzz nie zawierał takiej regulacji).

[...]

Iwona Hickiewicz
ekspert prawa pracy

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.