Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Wrzesień - Październik 2019 » Czas pracy » Harmonogramy czasu pracy
 
Katarzyna Piecyk

Harmonogramy czasu pracy

Harmonogram czasu pracy to określenie indywidualnego rozkładu czasu pracy dla jednego pracownika lub grup pracowników. Odgrywa bardzo ważną rolę, jeśli chodzi o organizację pracy w danym zakładzie pracy. Określa się w nim dni i godziny pracy poszczególnych pracowników, a także czas innych aktywności ważnych z punktu widzenia planowania czasu pracy.

Od harmonogramu czasu pracy należy odróżnić rozkład czasu pracy, który jest pojęciem szerszym, bowiem rozkład czasu pracy to ramowe wskazanie czasu pracy pracowników zatrudnionych w danym zakładzie, w skali doby, tygodnia i okresu rozliczeniowego. Jest to więc wskazanie reguł towarzyszących opracowywaniu indywidualnych harmonogramów czasu pracy.

Rozkład czasu pracy może mieć charakter ogólny dla wszystkich pracowników lub poszczególnych grup. Nie ma wówczas potrzeby rozplanowywania czasu pracy w sposób indywidualny dla każdego pracownika.


Przykład 1


Rozkład czasu pracy u pracodawcy „X”:

1. Praca wykonywana jest od poniedziałku do piątku.

2. Niedziele i święta są dniami wolnymi od pracy.

3. Soboty są dniami wolnymi od pracy z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy.

4. Pracownicy pracują na dwie zmiany:

  • pierwsza zmiana – 8.00–16.00;
  • druga zmiana – 12.00–20.00.

5. Pracownicy po 4 godzinach pracy korzystają z 30-minutowej przerwy w pracy, która jest wliczana do czasu pracy.

Istotną cechą odróżniającą rozkład od harmonogramu czasu pracy jest to, że rozkład czasu pracy ustala się w pewnym określonym przez przepisy prawa trybie, gwarantującym pracownikom oraz reprezentującym ich prawa i interesy związkom zawodowym wpływ na jego ustalenie. Rozkład czasu pracy jest ustalany w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy lub w obwieszczeniu.

Grafik pracy nie dla wszystkich pracowników?

Nie każdy pracodawca ma obowiązek doprecyzowywania rozkładu czasu pracy poprzez tworzenie szczegółowych grafików (harmonogramów). U pracodawców, u których praca odbywa się na podstawie sztywnego rozkładu czasu pracy, którym objęci są wszyscy pracownicy (np. urzędów państwowych), brak racjonalnego uzasadnienia dla tworzenia harmonogramów przedstawiających rozkład czasu pracy każdego pracownika indywidualnie. Jednakże gdy pracodawca zatrudnia różne grupy pracowników, przy pracy zmianowej czy w równoważnym systemie czasu pracy, gdzie występują różne godziny rozpoczynania i kończenia pracy w poszczególnych dniach, powinien tworzyć harmonogramy czasu pracy.

Przepisy kp zawierają bezpośrednie wyłączenia obowiązku sporządzania rozkładu czasu pracy (art. 129 § 4 kp). Zatem pracodawca nie będzie miał obowiązku opracowywania rozkładu czasu pracy, jeżeli:

  • rozkład czasu pracy pracownika wynika z prawa pracy, obwieszczenia lub z umowy o pracę;
  • pracownik jest zatrudniony w zadaniowym systemie czasu pracy;
  • na pisemny wniosek pracownika stosuje się dla niego ruchomy czas pracy;
  • pracownik na swój wniosek pracuje w indywidualnym rozkładzie czasu pracy.

Przez pojęcie „prawo pracy” należy w tym przypadku rozumieć przepisy kp oraz przepisy innych ustaw oraz aktów wykonawczych, które określają prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, a także postanowienia przepisów wewnątrzzakładowych, takich jak: układy zbiorowe pracy, regulaminy, porozumienia zbiorowe.


Przykład 2


„Sztywne” rozkłady czasu pracy:

  • Praca w firmie „Y” wykonywana jest od poniedziałku do piątku przez 8 godzin na dobę, od godziny 8.00 do 16.00.
  • Pracownicy działu serwisu wykonują pracę w podstawowym systemie czasu pracy od poniedziałku do piątku po 4 godziny na dobę, od godziny 9.00 do 13.00.
  • Pracownicy zatrudnieni na stanowisku „konsultant” na 3/4 etatu pracują w poniedziałki, wtorki i środy po 10 godzin na dobę, w godzinach od 8.00 do 18.00.

Przykład 3


„Elastyczne” rozkłady czasu pracy:

  • Pracownicy firmy „Z” pracują przez 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy w 1-miesięcznym okresie rozliczeniowym, zgodnie z harmonogramem czasu pracy opracowywanym przez dział kadr.
  • Pracownik na stanowisku serwisanta zatrudniony na 1/4 etatu wykonuje pracę przez 2 dni w tygodniu po 10 godzin, zgodnie z harmonogramem czasu pracy opracowanym przez bezpośredniego przełożonego.
  • Pracownik zatrudniony na 3/4 etatu wykonuje pracę przez 3 dni w tygodniu po 8 godzin i raz w tygodniu przez 6 godzin, zgodnie z harmonogramem czasu pracy opracowywanym na obowiązujący go 1-miesięczny okres rozliczeniowy.

Przykład 4


Pracodawca prowadzi sklep, nie jest objęty układem zbiorowym, nie ma też obowiązku tworzenia regulaminu pracy, w umowach o pracę stosowany jest zapis: „Praca odbywa się od poniedziałku do piątku, w godzinach od 10.00 do 18.00”. W tej sytuacji stosowanie sztywnego, wynikającego z umowy o pracę rozkładu czasu pracy powoduje brak obowiązku opracowywania oddzielnych harmonogramów indywidualnych.


Przykład 5


Pracodawca prowadzi działalność gospodarczą od kilkunastu lat. W związku z poprawą koniunktury postanowił zwiększyć stan zatrudnienia oraz wprowadzić dwuzmianowość produkcji, tak aby maszyny i urządzenia były wykorzystywane przez cały dzień. Pracowników podzielił na dwie grupy (A i B), o czym poinformował załogę, a następnie wydał nowe obwieszczenie o czasie pracy o treści: „W zakładzie obowiązuje system podstawowy czasu pracy. Praca jest wykonywana od poniedziałku do piątku, przez:

  • pracowników administracji: od 8.00 do 16.00;
  • pracowników produkcji: od 6.00 do 14.00 i od 14.00 do 22.00.

Zmiana pory wykonywania pracy przez pracowników produkcyjnych będzie następowała z częstotliwością tygodniową. Wskazana organizacja pracy wchodzi w życie od 1 lipca 2019 r. W pierwszym tygodniu obowiązywania brygada A pracuje od 6.00 do 14.00, a brygada B od 14.00 do 22.00”. W opisanym przypadku pracodawca nie musi sporządzać indywidualnych rozkładów czasu pracy.

Stosowanie ruchomego czasu pracy zwalania pracodawcę z obowiązku sporządzania harmonogramów czasu pracy tylko w przypadku, gdy jest on wprowadzony na wniosek pracownika, a nie z inicjatywy pracodawcy. Ustalony na wniosek pracownika ruchomy czas pracy, może mieć dwie formy:

  • rozkład czasu pracy przewiduje różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracownika dniami pracy;
  • rozkład czasu pracy przewiduje możliwość stosowania przedziałów czasu, w ramach którego pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy.

Przykład 6


Pracodawca przychylił się do wniosku pracownika i zastosował ruchomy czas pracy. Firma jest otwarta w godzinach od 7.00 do 20.00. Do uznania pracownika pozostaje godzina rozpoczynania pracy. Jednakże godziną graniczną jest 11.00 (zakładając, że pracownik jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy). Mając na uwadze fakt, że godziny rozpoczynania i kończenia pracy mogą być różne, uzależnione od indywidualnych preferencji pracownika, nie ma możliwości opracowania harmonogramu, który powinien wskazywać z wyprzedzeniem konkretne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy, a nie wskazywać przedziału czasu, w ramach którego pracownik powinien świadczyć pracę.

[...]

Katarzyna Piecyk
specjalista prawa pracy

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.