Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Wrzesień - Październik 2019 » Stosunek pracy » Ilu związkowców podlega ochronie?
 
Marek Choczaj

Ilu związkowców podlega ochronie?

Jednym z najdotkliwszych aktów dyskryminacji jest zwolnienie pracownika z pracy z powodu działalności związkowej. Jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę wymaga zaistnienia określonej przyczyny, to nie może nią być przynależność lub działalność związkowa.

W 1949 r. Międzynarodowa Organizacja Pracy przyjęła konwencję nr 98 dotyczącą prawa organizowania się i rokowań zbiorowych, w myśl której pracownicy powinni korzystać z należytej ochrony przed wszelkimi aktami dyskryminacji z tytułu przynależności i działalności związkowej. Pracownik powinien być chroniony m.in. przed zwolnieniem lub innym skrzywdzeniem spowodowanym udziałem w działalności związkowej poza godzinami pracy bądź, za zgodą pracodawcy, w godzinach pracy.

W przypadku funkcji związkowych celem szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy powinno być przede wszystkim zapewnienie pracownikom niezależności w wykonywaniu swoich obowiązków. Ten aspekt ochrony mocno podkreśla także SN, który w wyroku z 14 października 2014 r. stwierdził, że „celem ochrony stosunku pracy działacza związkowego jest przede wszystkim zapewnienie mu niezależności w wypełnianiu funkcji” (SN z 14 października 2014 r., II PK 293/13 oraz z 3 sierpnia 2016 r., I PK 227/15).

Nowelizacja przepisów związkowych

7 czerwca 2018 r. Sejm uchwalił wniesiony przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (dalej: uzz). Obowiązująca od 1 stycznia 2019 r. nowelizacja statuuje pełne prawo do koalicji związkowej, rozciągając to prawo na osoby, które pozostają w niepracowniczych formach zatrudnienia. Nowelizacja uzz jest wynikiem wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2015 r., który dotyczy zakresu podmiotowego prawa do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych, stosownie do konstytucyjnego pojęcia pracownika. W związku z tym uzz wprowadza definicję „osoby wykonującej pracę zarobkową”, która obejmuje wszystkie osoby świadczące osobiście pracę za wynagrodzeniem bez względu na podstawę zatrudnienia. Oznacza to, że prawo do koalicji będzie przysługiwało m.in. osobom zatrudnionym na podstawie umowy zlecenia (art. 734–751 kc), umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 kc), oraz umowy o dzieło (art. ­627–646 kc), kontraktów menedżerskich, a także samozatrudnionym wolontariuszom.

Konsekwencją tych „rewolucyjnych” zmian są także modyfikacje dotyczące zakresu podmiotowego, przedmiotowego i niektórych mechanizmów szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy działaczy związkowych.

Ochrona trwałości stosunku pracy

Należy przede wszystkim zwrócić uwagę na sposób działania mechanizmu ochronnego przewidzianego w dotychczas obowiązującym art. 32 ust. 1 uzz. Mechanizm ten zapewniał korzystanie z ochrony wszystkim wskazanym przez zarząd działaczom związkowym, niezależnie od tego, w jakim związku przyczynowym pozostawało ich zwolnienie bądź zmiana warunków pracy lub płacy z działalnością związkową. Celem ochrony działaczy związkowych powinna być bowiem ochrona przed represjami ze strony pracodawcy, w postaci zwolnienia lub skrzywdzenia w inny sposób, której podłożem jest działalność związkowa.

W myśl znowelizowanego art. 32 uzz zakaz wypowiedzenia, rozwiązania, niekorzystnej zmiany stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest praca zarobkowa, bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej jest kierowany do pracodawcy. W związku z rozszerzeniem zakresu podmiotowego prawa do koalicji na osoby świadczące pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy dostosowaniu musiała ulec definicja pracodawcy, która jest szersza niż definicja określona w art. 3 kp.

Zgodnie z art. 11 uzz przez „pracodawcę” należy rozumieć nie tylko pracodawcę w rozumieniu art. 3 kp, lecz także osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną i do której stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych, jeżeli zatrudnia ona inną niż pracownik osobę wykonującą pracę zarobkową.

Niezbyt precyzyjne określenie przesłanek uznawania za pracodawców wymienionych w tym przepisie podmiotów, zatrudniających inne niż pracownicy osoby, może nasuwać problemy w ustaleniu, czy dany podmiot jest związany zakazem przewidzianym w art. 32 uzz.

Ustalanie liczby działaczy chronionych

Analiza treści art. 32 uzz w nowym brzmieniu uprawnia do wniosku, że w zasadzie utrzymano bez zmian dotychczasowe, ogólne zasady ustalania liczby chronionych, funkcyjnych związkowców. W tym zakresie nowela pozostawia bowiem dotychczasowe metody ustalania liczby działaczy chronionych: parytetową i progresywną oraz uzależnienie tej liczby od przymiotu reprezentatywności lub niereprezentatywności zakładowej organizacji związkowej. Reprezentatywna organizacja związkowa ma swobodę w wyborze metody ustalania liczby chronionych działaczy. Utrzymanie tego rozwiązania zasługuje, co do zasady, na akceptację ze względu na zgodność z konstytucyjną zasadą samorządności związkowej.

Dobrą praktyką, wartą procedowania, jest zawarcie między organizacją związkową a pracodawcą pisemnego porozumienia określającego, jaka metoda ma zastosowanie w toku ustalania liczby chronionych członków związku zawodowego.

Według nowego art. 32 ust. 1 pkt 1 uzz szczególną ochroną objęty został imiennie wskazany uchwałą zarządu jego członek, lub inna osoba wykonująca pracę zarobkową, będąca członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważniony do reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. Oznacza to, że konkretnych działaczy związkowych objętych ochroną wskazuje uchwała zarządu danej zakładowej organizacji związkowej. Zarząd zakładowej organizacji związkowej, reprezentatywnej w rozumieniu art. 24125a kp, wskazuje pracodawcy pracowników podlegających szczególnej ochronie w liczbie nie większej niż:

  • liczba osób stanowiących kadrę kierowniczą w zakładzie pracy (metoda parytetowa);
  • liczba osób wykonujących pracę zarobkową ustalona zgodnie z ust. 4 uzz (metoda progresywna).

Zarząd reprezentatywnej zakładowej organizacji związkowej zrzeszającej do 20 członków ma prawo wskazać pracodawcy 2 osoby wykonujące pracę zarobkową podlegające ochronie, a w przypadku organizacji zrzeszającej więcej niż 20 członków zatrudnionych przez pracodawcę ma prawo wskazać, jako podlegające tej ochronie, 2 osoby wykonujące pracę zarobkową oraz dodatkowo:

  • po 1 osobie wykonującej pracę zarob­kową na każde rozpoczęte 10 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale od 21 do 50 tych członków;
  • po 1 osobie wykonującej pracę zarob­kową na każde rozpoczęte 20 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale od 51 do 150 tych członków;
  • po 1 osobie wykonującej pracę zarob­kową na każde rozpoczęte 30 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale od 151 do 300 tych członków;
  • po 1 osobie wykonującej pracę zarob­kową na każde rozpoczęte 40 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale od 301 do 500 tych członków;
  • po 1 osobie wykonującej pracę zarob­kową na każde rozpoczęte 50 członków tej organizacji zatrudnionych przez pracodawcę, w przedziale powyżej 500 tych członków.

[...]

Marek Choczaj
specjalista z zakresu zbiorowego prawa pracy, wykładowca akademicki, trener

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.