Kadry i Płace w Administracji

Strona główna » Wrzesień - Październik 2019 » BHP » Zadania służby BHP w szkole
 
Jolanta Grochowska

Zadania służby BHP w szkole

Jakie są relacje pomiędzy kompetencjami dyrektora szkoły i pracownika służby BHP? Przedmiotem niniejszego artykułu jest problematyka związana ze specyfiką zadań służby BHP w szkole.

W obecnym stanie prawnym przepisy prawa pracy przesądzają o tym, że służba BHP pełni funkcje doradcze i kontrolne. Nie można jednak zapominać, że jej istnienie nie zwalnia nikogo w zakładzie pracy od obowiązków w zakresie BHP ani od odpowiedzialności za naruszenie przepisów lub zasad w tym zakresie. Służba BHP nie ponosi odpowiedzialności za wykroczenia z art. 283 § 1 kp. Pracownicy tej służby za swe zaniedbania mogą jednak ponosić odpowiedzialność porządkową, materialną oraz karną. Jeżeli pracownik BHP uchybiłby ciążącym na nim obowiązkom, pracodawca może go pociągnąć do odpowiedzialności, stosując zasady dyscyplinowania pracowników wynikające z art. 108 kp w postaci kary porządkowej (upomnienie, nagana i kara pieniężna). Z kolei wobec osób wykonujących zadania służby BHP, jako specjalistów spoza zakładu pracy zatrudnionych na podstawie umowy cywilnoprawnej, zleceniodawca może zastosować zasady odpowiedzialności wynikające z przepisów kc.

Zakres działania służby BHP

Zasadniczym przedmiotem artykułu jest ukazanie zadań służby BHP w szkole, dlatego zostaną pominięte jej zadania wynikające z przepisów prawa pracy o charakterze generalnym. Wystarczy jedynie nadmienić, że analiza przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (DzU nr 109, poz. 704 ze zm.) pozwala przyjąć, że do zakresu działania służby BHP należą m.in.:

  • przeprowadzanie kontroli warunków pracy oraz przestrzegania przepisów i zasad BHP;
  • bieżące informowanie pracodawcy o stwierdzonych zagrożeniach zawodowych, wraz z wnioskami zmierzającymi do usuwania tych zagrożeń;
  • sporządzanie i przedstawianie pracodawcy, co najmniej raz w roku, okresowych analiz stanu BHP, zawierających propozycje przedsięwzięć technicznych i organizacyjnych mających na celu zapobieganie zagrożeniom życia i zdrowia pracowników oraz poprawę warunków pracy;
  • udział w dokonywaniu oceny ryzyka zawodowego, które wiąże się z wykonywaną pracą;
  • inicjowanie i rozwijanie na terenie zakładu pracy różnych form popularyzacji problematyki BHP oraz ergonomii.

Przy tym służba BHP jest uprawniona m.in. do:

  • występowania do osób kierujących pracownikami z zaleceniami usunięcia stwierdzonych uchybień w zakresie BHP;
  • niezwłocznego wstrzymania pracy maszyny lub innego urządzenia technicznego w razie wystąpienia bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracownika albo innych osób;
  • niezwłocznego odsunięcia od pracy pracownika zatrudnionego przy pracy wzbronionej;
  • niezwłocznego odsunięcia od pracy pracownika, który swoim zachowaniem lub sposobem wykonywania pracy stwarza bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia własnego albo innych osób.

Służba BHP ma obowiązek podejmowania działań nie tylko w przypadku występujących zagrożeń dla pracowników, ale również dla innych osób.

To ustalenie ma istotne znaczenie z punktu widzenia specyficznych zadań służby BHP realizowanych w szkole, wynikających z treści przepisów prawa oświatowego, a w szczególności rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (DzU nr 6, poz. 69 ze zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie BHP). Dokument zawiera normy bezpieczeństwa i higieny dla szkół i placówek oświatowych, które zostały ustanowione przede wszystkim w interesie uczniów.

Samo tylko zachowywanie przepisów prawa regulujących bezpieczeństwo i higienę pracy i nauki w szkołach i placówkach nie zwalnia organu prowadzącego szkołę od odpowiedzialności cywilnej za skutki wypadków z udziałem uczniów. Jak wynika ze stanowiska SN zawartego w wyroku z 19 grudnia 1979 r. (IV CR 447/79): „Wina administracji szkolnej za wypadek, jakiemu uległ uczeń szkoły podstawowej w czasie przebywania w świetlicy szkolnej, może polegać nie tylko na zaniedbaniu wykonania urządzeń zabezpieczających, przewidzianych w przepisach prawa budowlanego albo w innych przepisach prawnych, ale także na zaniechaniu zainstalowania takich zabezpieczeń, których zastosowanie dyktują zasady doświadczenia życiowego, chociażby obowiązujące przepisy wyraźnie takich zabezpieczeń nie wymagały”.

W tym zakresie należy zatem przyjąć generalne założenie, że w codziennej praktyce problematyka BHP w szkole z całą pewnością wymaga elastycznego i zdroworozsądkowego podejścia wykraczającego poza wyznaczone przepisami prawa obligatoryjne ramy.

Bezpieczeństwo uczniów w szkole

Ustawodawca w art. 95a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. DzU z 2019 r., poz. 1481 ze zm.) zawarł delegację do wydania tego aktu wykonawczego – rozporządzenia w sprawie BHP. Mowa tam jest mianowicie o tym, że minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy, określi, w drodze rozporządzenia, ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny obowiązujące w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, z uwzględnieniem w szczególności warunków pracy i nauki w czasie pobytu w szkole, w tym w war­sztatach, laboratoriach i pracowniach szkolnych, oraz w czasie zajęć z wychowania fizycznego, w czasie zawodów sportowych i wycieczek turystycznych, oraz postępowanie w sprawach wypadków uczniów. Przy tym należy nadmienić, że 1 września 2017 r. wspomniana delegacja – w tożsamym brzmieniu – została przeniesiona do art. 125 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (tekst jedn. DzU z 2019 r., poz. 1148 ze zm.; dalej: upo).

Tym samym wydaje się, że celem prawodawcy nie jest unormowanie jedynie kwestii samych bezpiecznych warunków nauki. Po pierwsze, rozporządzenie w sprawie BHP ma być wydane w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy. Po drugie, w przepisie delegacyjnym jest mowa o konieczności uwzględniania „warunków pracy i nauki”. Oba te aspekty prawodawca nierozerwalnie wiąże ze sobą. Zresztą prawodawca operuje zbiorczym pojęciem „bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników i uczniów” (art. 57 ust. 2 pkt 2 upo) czy też „zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę” (art. 68 ust. 1 pkt 6 upo).

W takim wypadku zadania z zakresu BHP – chociaż powinny dotyczyć tylko pracowników – w zakresie swojego przedmiotu często pokrywają się z problematyką bezpieczeństwa i higieny nauczania. Czasami trudno wyraźnie oddzielić, gdzie kończy się jedno zagadnienie, a zaczyna drugie. Dlatego można wysnuć generalne założenie, że w realiach szkoły lub innej placówki oświatowej mamy do czynienia z jednolitą oraz wzajemnie przenikającą się problematyką BHP oraz nauczania.

Dyrektor szkoły

Ustawodawca w upo wyznaczył dyrektora szkoły jako głównego gwaranta przestrzegania bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i innych placówkach oświatowych. Zgodnie z treścią przepisów upo dyrektor szkoły lub placówki kieruje działalnością szkoły lub placówki oraz reprezentuje ją na zewnątrz, a także sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego przez aktywne działania prozdrowotne (art. 68 ust. 1 pkt 1 i 3 upo). Oczywiście tam, gdzie jest mowa o „sprawowaniu opieki nad uczniami”, nie chodzi o osobiste sprawowanie pieczy nad uczniami, ale o zakres jego odpowiedzialności.

Dyrektor wykonuje wreszcie zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę (art. 68 ust. 1 pkt 6 upo). W tym przypadku jednoznacznie chodzi o bezpieczeństwo fizyczne oraz o dbałość o bezpieczeństwo i higienę pracy i nauki.

Taką samą treść powtarza się we wstępie rozporządzenia w sprawie BHP, wskazując w § 2, że dyrektor zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole lub placówce, a także bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek.

Niemniej chociaż rozporządzenie w sprawie BHP expressis verbis wskazuje tylko na dyrektora szkoły jako gwaranta przestrzegania bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i innych placówkach oświatowych, to nie powinno budzić wątpliwości, że w tych zadaniach powinien być wspierany przez służbę BHP, a najczęściej przez pracownika, który wykonuje zadania służby BHP i jest jednocześnie zatrudniony przy innej pracy (pracownika BHP).

[...]

Jolanta Grochowska
nauczyciel i pracownik ds. BHP

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.