Artykuł pochodzi z wydania: Lipiec-Wrzesień 2026
Wprowadzenie instytucji polecenia potwierdzenia stosunku pracy jest istotnym rozwiązaniem prawnym. Ustawodawca zdecydował się na wyodrębnienie osobnego instrumentu prawnego dla tego właśnie celu spośród kilku poleceń stosowanych przez inspektora pracy. Jeżeli to polecenie nie zostanie wykonane, staje się początkiem dalszego postępowania.
Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która weszła w życie 8 lipca 2026 r., istotnie rozszerzyła uprawnienia inspektorów pracy, a ponadto zmodyfikowała pewne rozwiązania prawne w tym zakresie. Bardzo wiele publikacji dotyczy decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy, która jest wydawana przez okręgowego inspektora pracy, i to na nią wskazuje się jako na kluczowe rozwiązanie prawne. Ta decyzja jednak nie zapadnie, jeżeli w toku kontroli prowadzonej przez inspektora pracy nie zostanie wydane polecenie.
Polecenie potwierdzające stosunek pracy
Nowe rozwiązanie określane mianem polecenia potwierdzającego stosunek pracy jest uregulowane w art. 11 ust. 2 pkt 2 upip. Właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy, po umożliwieniu stronom stosunku prawnego zajęcia stanowiska, jest uprawniony do wydania polecenia usunięcia naruszenia dotyczącego niezawarcia umowy o pracę. Takie uprawnienie przysługuje, gdy w stosunku prawnym łączącym strony dominują cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 kp. Istotne jest to, że przedmiotowe polecenie wydaje się na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Inspektor pracy, wydając polecenie, określa termin jego wykonania w taki sposób, żeby ocena jego realizacji, oparta na całokształcie okoliczności sprawy, nastąpiła w trakcie trwania kontroli.
Polecenie nie musi mieć uzasadnienia faktycznego. Nie jest wymagana także szczegółowa podstawa prawna. Takie uzasadnienie będzie się jednak znajdowało w protokole kontroli. Nadal jest to środek o charakterze niewładczym, zbliżonym do wystąpienia inspektora pracy. Mimo to jego wydanie warunkuje możliwość wszczęcia postępowania administracyjnego przez okręgowego inspektora pracy w zakresie decyzji administracyjnej. W przypadku pozostałych poleceń inspektora pracy w toku kontroli zakłada się, że ich wydanie jest możliwe wyłącznie wtedy, kiedy mogą być one usunięte w trakcie trwania kontroli, a dodatkowo nadal mogą być wydawane w formie ustnej.
Nowością dotyczącą tylko i wyłącznie polecenia wydawanego na podstawie art. 11 ust. 2 upip jest to, że musi być ono poprzedzone umożliwieniem stronom postępowania kontrolnego zajęcia stanowiska w zakresie łączącego je stosunku prawnego.
Istotna różnica między poleceniami wydawanymi na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 8 i art. 11b upip a poleceniem wydanym na podstawie art. 11 ust. 2 pkt 2 upip polega na tym, że w przypadku poleceń z art. 11 ust. 1 pkt 8 i art. 11b muszą być one zrealizowane w toku kontroli, aby mogły być wydane. Stanowi o tym wprost art. 34 ust. 4 upip. Polecenie, o którym mowa w art. 11 ust. 2 pkt 2 upip, jest poleceniem wydawanym nawet wówczas, jeżeli podmiot kontrolowany nie zamierza go wykonać.
Organy wydające polecenie
Analizując szczegółowo polecenie, o którym mowa w art. 11 ust. 2 upip, należy podkreślić, że organem uprawnionym do jego wydania jest wyłącznie inspektor pracy przeprowadzający kontrolę w podmiocie kontrolowanym. Uprawnienie to nie przysługuje ani okręgowemu inspektorowi pracy, ani głównemu inspektorowi pracy.
Każdy z tych podmiotów jest organem administracji publicznej i posiada określoną właściwość instancyjną. Mogą podejmować wyłącznie takie działania, do których zostały upoważnione na podstawie ustawy. Polecenie wydaje zatem inspektor pracy, a decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy – wyłącznie okręgowy inspektor pracy. Wydanie decyzji administracyjnej przez okręgowego inspektora pracy może nastąpić w toku wszczętego przez niego postępowania administracyjnego, ale jest to jednak tylko możliwość. Jeżeli bowiem organ administracji publicznej, jakim jest okręgowy inspektor pracy, w toku postępowania nie stwierdzi przesłanek do wydania decyzji administracyjnej, wówczas nie będzie mógł wydać takiej decyzji.
Wszczęcie postępowania administracyjnego przez okręgowego inspektora pracy będzie możliwe wyłącznie, gdy w toku kontroli inspektor pracy wyda polecenie potwierdzenia istnienia stosunku pracy, a podmiot kontrolowany nie wykona tego polecenia.
Działania organów PIP są wzajemnie współzależne od siebie:
- wydanie polecenia przez inspektora pracy zmierza do usunięcia naruszenia prawa polegającego na zawarciu umowy cywilnoprawnej w miejsce umowy o pracę;
- niewykonanie polecenia umożliwia okręgowemu inspektorowi pracy wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej.
Taka sekwencja zdarzeń może być traktowana jako dwuetapowy proces weryfikacji reklasyfikacji umów cywilnoprawnych. Pierwszy etap to oddziaływanie inspektora pracy, który poleceniem, czyli środkiem niewładczym wzywa podmiot kontrolowany do zaprzestania naruszenia przepisów prawa pracy. Drugi etap to oddziaływanie okręgowego inspektora pracy, który wszczyna postępowanie administracyjne, zmierzające do wydania decyzji administracyjnej – środka o charakterze administracyjnym, władczym.
Strona procesowa postępowania kontrolnego nie uległa zmianie. Stronami postępowania nadal są wyłącznie inspektor pracy i podmiot kontrolowany. Strony stosunku prawnego pozostają tylko stronami stosunku prawnego i nie wpływa to na układ stron postępowania kontrolnego.
[…]
Łukasz Paroń
ekspert prawa pracy, wykładowca i szkoleniowiec, autor artykułów i książek, popularyzator zagadnień z zakresu ochrony pracy